Satoshi Kon: Ang Dakilang Tagagulo ng Isip sa Anime

Ang cut ang gumagawa ng trabaho

Editing ang tunay na medium ni Kon. Match cut ang kanyang tatak na paraan. Nagtatapos ang isang eksena sa isang kilos, saka nagsisimula ang susunod sa kaparehong kilos sa isang lugar na lubos na naiiba. Sa isang sandali, pinagdudugtong ng utak mo ang dalawang walang kaugnayang pangyayari na para bang tuloy-tuloy ang oras, bago ka pa magkaroon ng pagkakataong kumontra. Ginagamit ito ng karamihan sa mga direktor bilang isang eleganteng palamuti sa pagitan ng mga bahagi ng pelikula. Buong mga pelikula ang binuo ni Kon sa paligid nito. Sa Paprika, sinusunod ng mga therapy session at naitalang panaginip ang parehong visual na gramatika ng imbestigasyon sa mundong gising. Sa bawat transition, lalo pang humihirap paghiwalayin ang mga antas. Kalaunan, hindi mo na alam kung nasaan ka, pero ang mas matalas na panlilinlang ay kung gaano katagal bago mo mapansing naligaw ka na. Higit pa sa pagtatago ng impormasyon ang ginagawa ng pelikula. Tinuturuan ka nitong tanggapin ang kalituhan ayon sa sarili nitong mga tuntunin. Isinulat ni Kon ang script kasama si Seishi Minakami mula sa nobela ni Yasutaka Tsutsui, at ang nahihibang na anyo nito ay laging nakasalalay sa matibay na estruktura ng kuwento. Hindi kailanman parang inimbento na lang sa sandaling iyon ang mga kakaibang pangyayari. Bawat tila halusinasyon ay pinlano na parang isang gawang pang-engineering, kahit pa mukhang anumang sandali ay maaaring magkabuwag-buwag ang natapos na sequence.

Kailangan ng animation para sa panlilinlang

Madalas mabuking ang mga panaginip sa live action. Itinatala ng camera ang isang bagay na pisikal na umiral, kaya madalas ipahiwatig ng mga direktor ang hindi totoo gamit ang filter o ibang lens. Maaari rin nilang baguhin ang color grade o bagalan ang footage. Kapag alam mo na ang mga hudyat na iyon, nababawasan nang malaki ang bisa ng panlilinlang. Walang katumbas na batayan ang animation. Sa isang iginuhit na pelikula, nagmumula sa parehong mga linya, pintura, at paggawa ang mesa sa kusina at ang isang ganap na halusinasyon. Walang nakuhanan ng camera na mundo sa ilalim ng mga iyon na maaaring gawing matibay na sandigan ng manonood. Pambihira ang pagkaunawa ni Kon sa kalayaang iyon. Hindi lang siya nahikayat sa animation dahil kaya nitong magpakita ng mga imposibleng pangyayari. Natalakay na iyon ng Akira at Ghost in the Shell. Pinili niya ito dahil kaya ng anyong ito na alisin ang karaniwang paraan ng mga manonood para tiyakin kung ano ang totoo. Ibinigay ng Madhouse ang husay na kailangan para mapanatili ang ilusyon. Kayang baguhin ng pelikula ang tono nito nang hindi ipinapansin ang paglipat. Sapat ang lalim ng hanay ng mga key animator nito para mapabilang sina Toshiyuki Inoue at Hiroyuki Okiura, mga realist na ang pakiramdam sa pisikal na bigat ay nagpapamukhang naobserbahang kilos ang mga imposibleng tanawin sa halip na eksaherasyon ng cartoon.

Ang tunay na paksa ni Kon ay ang nahahating sarili

Nililinaw ng mga tauhan ang paksa ni Kon. Si Atsuko Chiba ay isang mahinahong research scientist. Si Paprika ang malikot na avatar na naglalakbay sa panaginip ng ibang tao. Dalawang pangalan sila ng iisang tao, bagaman may mga kalayaan si Paprika na hindi ipinagkakaloob ni Atsuko sa sarili. Hindi lang ito isang pakulo ng thriller na idinagdag sa kuwento. Ito ang ideyang nagpapatakbo rito. Paulit-ulit na binalikan ni Kon ang magkakahating pagkakakilanlan, kaya nagsimulang magmukhang iisang tuloy-tuloy na kalipunan ang magkakahiwalay niyang pelikula. Sa Perfect Blue, nawawalan ng kontrol ang isang idol sa sarili dahil sa bersiyong hinihingi ng kanyang audience. Inaalala ng Millennium Actress ang isang buong buhay sa pamamagitan ng mga papel na kinalagyan nito. Dinadala rin ng Paprika ang tunggaliang ito sa mga supporting character. May kanya-kanyang bahagi sina Kousaku Tokita at Morio Osanai sa tema, habang natutuklasan ni detective Toshimi Konakawa na paulit-ulit siyang ibinabalik ng opisyal niyang kaso sa sarili niyang hindi natapos na usapin. Maaaring magmukhang makahula ang mga pelikula sa panahong hinubog ng mga maingat na piniling feed at pangalawang account, pero hindi iyon ang hinuhulaan ni Kon. Mas masusi niyang pinagmamasdan ang mga tao kaysa sa karamihan ng kanyang mga kapanahon, lalo na ang mga pagkakakilanlang ipinapakita nila at ang mga pribadong sarili na natatabunan ng mga pagtatanghal na iyon.

Lumilikha ng ibang realidad ang musika ni Hirasawa

Karamihan sa film score ay sumusuporta sa mga imahe. Sumasalungat naman dito ang musika ni Susumu Hirasawa. Kabilang sa kanyang trabaho sa Paprika ang end theme, kung saan siya ang nag-compose at nag-ayos ng musika at sumulat ng lyrics. Sa halip na ulitin ang emosyong nakikita na sa screen, sinusunod ng score ang sarili nitong lohika. Synthetic at processed ang tunog nito, na may kakaibang euphoria sa kabuuan. Patuloy ang pulso, at kailangang makisabay ng mga imahe ni Kon sa momentum na iyon sa halip na kontrolin ito. Dahil sa banggaang ito, may puwersa ng lagay ng panahon ang pinakamalalaking sequence sa halip na maayos na hugis ng mga karaniwang eksena. Pinupuno ito ni Kon ng mga pigura mula sa sirko. Nagkakaroon ng mukha ang mga ordinaryong bagay, habang buong seryosong ipinapakita ang mga pagbabago ng anyo. Madaling nagawang pangkaraniwang katatakutan lamang ng isang tradisyonal na orchestral score ang mga imaheng iyon. Ibinibigay sa mga ito ni Hirasawa ang ibang timplang emosyonal, na sabay na nakakaakit at nakakaalarma. Maraming fan ng Paprika ang kayang ihuni ang musika bago pa nila mailarawan ang isang partikular na shot. May bahagi ang tunog sa argumento ng pelikula tungkol sa kung aling antas ang maituturing na totoo, at ito ang bahaging halos palaging hindi napapansin ng mga gumagaya kapag kinokopya nila ang mga visual na paraan ni Kon.

Ang pinakamalakas na argumento laban kay Kon

Nararapat sagutin nang maayos ang pinakamabigat na kritisismo kay Kon: maaaring bumigay ang kanyang mga plot sa bigat ng kanyang mga imahe. Sa ikalawang kalahati nito, tahimik na ipinauubaya ng Paprika ang kuwentong detektib nito sa palabas na puno ng mga kamangha-manghang imahe. Hilingin sa isang tao na ipaliwanag ang resolusyon at baka halos puro kumpas ng kamay ang maging sagot. May mas malaking problema rin. Naging tatak ang panggugulo ng isip, isang bagay na pumupuri sa mga manonood dahil natitiis nila ang kawalan ng pagkakaugnay habang pinagbibigyan ang mga filmmaker na hindi naman ito pinaghirapan. Isang live-action blockbuster na dumating kalaunan ang gumamit ng katulad na premise tungkol sa pagpasok sa panaginip, pero pinalibutan ito ng malinaw na mga tuntunin tungkol sa mga antas at timer. Maraming manonood ang mas nasiyahan sa paraang iyon. Makatarungang aminin na mas gugustuhin ng pelikula ni Kon na mangha ang audience kaysa ipaliwanag ang bawat mekanismo. Pero hindi naman niya kailanman layuning gawing lubos na madaling unawain ang lahat. Sasalungatin ng isang pelikula tungkol sa pagbagsak ng pader sa pagitan ng panaginip at paggising ang sarili nitong premise kung palaging matatag ang pakiramdam ng manonood. Kung ihahambing, tunay na mahirap unawain ang Serial Experiments Lain at Texhnolyze dahil nililimitahan nila ang emosyonal na paglapit kasabay ng pag-unawa sa kuwento. Hindi iyon ginagawa ni Kon. Kahit hindi mo matukoy kung saan nagaganap ang isang eksena sa Paprika, nananatiling tiyak ang emosyonal na direksiyon nito. Pinatutunayan ng Tokyo Godfathers na isa itong pagpili sa halip na limitasyon. Mainit ito sa damdamin, klasiko ang estruktura, at lubos na madaling sundan, at ginawa ng parehong direktor. Ginamit ni Kon ang surrealism kapag kailangan ito ng kuwento. Hindi niya ito kailangan para itaguyod ang kanyang paggawa ng pelikula.

Ang gramatikang iniwan niya sa ibang filmmaker

Makikita ang iniwang impluwensiya ni Kon sa gramatika ng editing sa halip na simpleng pagpupugay. Dinala ng Paranoia Agent, ang nag-iisa niyang television series, ang parehong mga pagkabalisa sa isang serialized na anyo. Ipinakita nito na kayang tumagal ng kanyang pamamaraan lampas sa haba ng isang feature film. Nag-iwan ang Perfect Blue ng mga bakas sa sikolohikal na larangang kinalaunang tinalakay ng Death Parade at Psycho-Pass. Sa Devilman Crybaby, The Tatami Galaxy, at Ping Pong the Animation, itinuturing ang isang cut bilang lugar kung saan maaaring magbago ang realidad. Tumulong si Kon na gawing karaniwan ang kalayaang iyon para sa mga filmmaker na sumunod sa kanya. Humiram din sa kanyang trabaho ang mga live-action director. Hayagang nagsalita si Darren Aronofsky tungkol sa markang iniwan ng Perfect Blue sa kanyang paggawa ng pelikula. Napakadalas na pinagtalunan ng mga manonood ang pagkakahawig sa pagnanakaw sa panaginip kaya naging sarili na itong permanenteng debate. Bata pang namatay si Kon at nag-iwan ng maikling filmography na hindi kailanman nahaluan ng mas mahihinang sequel o mga extension ng franchise. Hindi rin siya nagpakampante sa huling bahagi ng kanyang karera. Maliit ang kanyang kalipunan ng mga pelikula, pero napakalawak ng gramatikang ibinigay nito. Kakaunti lang ang mga direktor na nakaimpluwensiya sa antas na nagawa ni Kon. Makikita mo ang kanyang presensiya sa hugis at galaw ng mga eksena ng ibang tao, hindi lang kapag may nagbibigay ng lantad na pagpupugay.

FAQ