Psycho-Pass İncelemesi: Adaleti Yargılayan Gerilim

Hikâye ve Konu

Asıl yıldız, kurulan düzen. Bu gelecekte Sibyl System, nüfusun ruh hâlini sürekli tarıyor ve her kişiyi, suç işleme olasılığını ölçen bir Suç Katsayısı içeren Psycho-Pass değerine indirgiyor. Eşiği aştığında potansiyel suçluya dönüşüyor ve daha ortada bir suç yokken avlanıyorsun. Uygulama, berrak renk tonlarına sahip Müfettişlerin İnfazcıları denetlediği Kamu Güvenliği Bürosuna düşüyor. Kendileri de potansiyel suçlu olan İnfazcılar sıkı kontrol altında tutuluyor, çünkü kararmış bir zihnin izini sürmek için başka bir kararmış zihin gerekiyor. Silahları Dominator, hedefin katsayısını gerçek zamanlı okuyan ve ölümcül gücü yalnızca Sibyl izin verdiğinde kullanıma açan biyometrik bir tabanca. Sistemin masum gördüğü birine doğrulttuğunda ise ateş almıyor. Yargıyı tamamen insanın dışına taşıyıp memuru çoktan verilmiş bir hükmün tetiğini çeken kişiye dönüştürdüğü için animenin ürettiği en keskin bilim kurgu fikirlerinden biri. İlk vakalar polisiye bir usul dizisi gibi ilerliyor, ama her biri sistemi sessizce sınırlarına kadar zorluyor. Sonunda tek bir düşman, bütün yapıyı boydan boya çatlatan kusuru ortaya çıkarıyor.

Karakterler

Akane Tsunemori, tüm bakanlık sınavlarını birincilikle geçip bu görevi seçmiş çiçeği burnunda bir müfettiş olarak karşımıza çıkıyor ve dizinin gösterişsiz ama en parlak hamlesi oluyor. İdealist ama insanüstü denecek kadar dengeli. Herkesin renk tonunu bulandıran dehşetler onun tonunu berrak bırakıyor. Sistem buna değer veriyor, bu özellik Akane’yi yavaş yavaş sistemin en keskin eleştirmenine dönüştürüyor. İnanan birinden çok daha karmaşık birine dönüşümü, abartıya kaçmadan anlatılıyor ve son derece tatmin edici. Karşısında, bir vakanın kendi sicilini bulandırmasının ardından rütbesi İnfazcıya düşürülen eski müfettiş Shinya Kogami var. Şimdi ise tek bir şüpheliye duyduğu takıntının kendisini tüketmekle tehdit ettiği, her an harekete geçmeye hazır, yöntemli bir avcı. Akane’nin vicdanının karşısındaki kara film kuvveti o. Bir de düşmanları Shogo Makishima var: Sibyl System’in okuyamadığı, ne planlarsa planlasın katsayısı dingin kalan, bilgili ve kitaplardan alıntılar yapan bir nihilist. Hikâyesinin nereye vardığını açık etmeden söyleyelim, o bir yüze bürünmüş felsefi argüman, makinenin yargısında bir kör nokta olduğunun canlı kanıtı olduğu için animenin en büyük kötü karakterlerinden biri. Aralarındaki üçlü gerilim her şeye güç veriyor.

Animasyon ve Ses

Production I.G, diziye temalarına kusursuzca uyan soğuk, camsı bir parlaklık kazandırıyor. Burası holografik katmanlarla kaplı bir Tokyo. Vatandaşlar dairelerinin, hatta kıyafetlerinin görünümünü artırılmış gerçeklik yansımalarıyla değiştiriyor. Bu, boşluğunun üstünü örten bir toplum için müthiş bir görsel motif. Akira Amano’nun özgün karakter tasarımları keskin ve ayırt edici. Animasyon özellikle iki alanda parlıyor: Dominator’ın bir hedefi yok etmek üzere güç toplarken geçirdiği mide bulandırıcı ve unutulmaz dönüşüm ile Kogami’nin gerçek bir ağırlık ve etki hissi veren, ayakları yere basan karma dövüş sanatları yumruklaşmaları. Yönetmenlik gösteriden çok tekinsizliği öne çıkarıyor ve uzun konuşmalardaki tehdidin yavaş yavaş yükselmesine izin veriyor. Yoshikazu Iwanami’nin ses yönetimi kusursuz; soğuk ortam sesleri, endüstriyel uğultular ve ani şiddet patlamalarıyla dolu. Müzikler elektronik ve orkestral dokularla kasvet yaratıyor; açılış ve kapanış parçaları ise şık, sert ve karanlık, daha tek bir replik söylenmeden havayı kuruyor. Döneminin görsel açıdan en gösterişli animesi değil, ama çok azı atmosferine erişebiliyor. Her kare seni huzursuz etmek için tasarlanmış gibi hissettiriyor.

Temalar ve Onu Farklı Kılanlar

Silahlı çatışmaların altında Psycho-Pass, özgür irade üzerine baştan sona süren bir tartışma yürütüyor. Etiği, kariyerleri ve hatta aşkı bir algoritmaya devretmiş bir dünyada sunulan en büyük rahatlık, hiç seçim yapmak zorunda kalmamak. Dizi de bu rahatlığın bedelini soruyor. Kimin tehlikeli olduğuna bir makine karar veriyorsa, yanıldığında sorumluluğu kim üstlenir? Adalet otomatikleştirildiğinde hâlâ adalet midir, yoksa yalnızca zor kullanmak mıdır? Makishima’nın bütün amacı insanların hâlâ kendi iradeleriyle hareket edebileceğini kanıtlamak. Senaryonun rahatsız edici dehasıysa canavarca yöntemlerinin gerçek bir hakikate tekinsiz biçimde yaklaşmaya devam etmesinde. Onu çoğu siberpunktan ayıran nokta bu: Gösterişli teknolojiden çok yargılamanın kendi etiğiyle ilgileniyor. Düşündüren bir bilim kurgu olarak Ghost in the Shell’in yanında rahatça yer buluyor, ama kedi fare oyunu içindeki ahlaki çatışma daha çok rozetli ve felsefe müfredatlı bir Death Note gibi işliyor. Asıl anlattıkları, yani gözetim, kişinin kendi iradesiyle hareket edebilmesi ve senin yerine düşünmeyi vaat eden bir sistemin cazibesi, her yıl daha da güncel hissettiriyor.

Güçlü ve Zayıf Yanları

Güçlü yanları azımsanacak gibi değil: gediksiz bir kurgu, gerçek bir entelektüel hırs, birinci sınıf bir kötü karakter ve içine tamamen gömüldüğün soğuk bir dünya. Merkezdeki kovalamaca hızlandığında anime gerilimlerinin ulaşabileceği en sürükleyici seviyeye çıkıyor. Yine de dürüstçe değinilmesi gereken kusurları var. Psycho-Pass bilgeliğini gözümüze sokuyor; karakterler filozoflardan ve romancılardan yüksek sesle alıntılar yapıyor ve buna tahammül edemeyen izleyiciler diziyi derinlikli değil, iddialı bulacak. İlk polisiye vakalar zekice olsa da ana hikâye kontrolü ele alana kadar bir hazırlık aşaması gibi hissettirebiliyor ve dizi bazen temalarını sahnelemek yerine diyaloglarda açıkça dile getiriyor. Ayrıca gerçekten karamsar ve çoğu zaman acımasız; bedensel korku, işkence ve cinsel şiddet içerdiğinden rahatça izlenecek bir yapım değil ve hassas izleyicilere göre değil. Kendini hikâyeye kaptıranlara bir uyarı daha: Fikirler bazen duygusal karşılıklarından daha keskin ve serinin sonraki yapımlarının hepsi bu ilk yapımın özenini sürdüremiyor. Ona sıcak bir karakter hikâyesi olarak değil de soğuk, düşünsel bir gerilim olarak yaklaşırsan kusurları, doğru yaptığı onca şeyin yanında küçülüyor.

Sıkça Sorulan Sorular