Look Back İncelemesi: Fujimoto'dan Sanat Üretmeye Sert Bir Aşk Mektubu
Yazar: Mika Tanabe · EditörBazı animelerin gözlerini doldurması yirmi küsur saat sürer. Look Back bunu bir saatten kısa sürede başarıyor. Tatsuki Fujimoto’nun beğeni toplayan tek bölümlük mangasından uyarlanan film, Studio Durian’da Kiyotaka Oshiyama’nın neredeyse tek başına üstlendiği yönetmenlikle yapılmış. İki kızı, okul gazetesi için yaptıkları çalışmaları ve boş bir sayfanın bazı insanlara uygulayabildiği tuhaf çekimi takip ediyor. Kızlar manga çiziyor, ama hikâyeleri insanların bir şeyler üretme nedenlerine uzanıyor: kıskançlık, saplantı, ortaklık ve devam etmenin bedeli. Son dönemin öne çıkan bu filmi, koca bir büyüme hikâyesini yaklaşık bir öğle arasına sığdırırken festival seyircilerini kendine hayran bıraktı ve yıl sonu listelerinin zirvesine çıktı. Küçük ölçeği etkisini daha da keskinleştiriyor. Onu unutmayacaksın.
Kısa cevaplar
- Film zaman ayırmaya değer mi?
- Evet. Look Back, genç manga sanatçıları arasındaki bir rekabeti arkadaşlık, kıskançlık ve yaratma ihtiyacı üzerine yürek burkan bir hikâyeye dönüştürüyor. Ham ve anlatım gücü yüksek animasyonu da sözün büyük bölümünü üstleniyor. Kısa süresi, birlikte geçirdikleri yılların aceleye gelmiş gibi hissettirmesine yol açabilir ve sonlara doğru yaşanan hayalî bir geçiş ani gelebilir.
- Look Back en çok kimlere hitap ediyor?
- Bir şey üretmek için mücadele etmiş veya bir bakışın bütün bir sahneyi taşımasına izin veren animasyonları seven herkes burada kendinden bir şeyler bulacaktır. Ağır ağır gelişen karakterleri tercih eden veya gözü başka yerdeyken kolayca izleyebileceği bir şey isteyen seyirciler, yoğunlaştırılmış arkadaşlık hikâyesini ve uzun sessizlikleri sinir bozucu bulabilir.
- Look Back’e nereden başlamalıyım?
- Doğrudan filmin kendisiyle başla. Fujino’nun okul gazetesindeki çizgi bantlarıyla duyduğu gurur, evden çıkmayan sınıf arkadaşı Kyomoto’nun işlerini gördüğünde darbe alıyor. Başlangıçtaki rekabetleri seni hikâyenin içine çekiyor ve öncesinde izlemen gereken hiçbir şey yok.
- Ne kadar zaman ayırmalıyım?
- Hikâye hızlı ilerliyor, montajların ve küçük jestlerin yıllar süren değişimi dolgu hissi yaratmadan taşımasına izin veriyor. Bir saatten kısa süren tek bir film, ama dikkatle izlemenin karşılığını veriyor: Bir anlığına ekrandan uzaklaşmak kızlar arasındaki bir değişimi kaçırmana neden olabilir.
- Blue Period
Blue Period da genç bir sanatçıyı, üretmeyi öğrenmenin zorlu çalışmaları ve belirsizlikleri boyunca takip ediyor. Daha uzun bir seri olması sayesinde eğitim ve sanat okuluna daha fazla zaman ayırırken Look Back fikirlerini tek bir filme sığdırıyor.
- Yüreğinin Sesi
Yüreğinin Sesi de Look Back gibi genç yaratıcıların kendi hırslarını başkasının yeteneğiyle tartmasına odaklanıyor. Romantizmi ve daha yumuşak havası, bu yaratıcı mücadeleye Look Back’in kıskançlık ve yası ele alışından daha sıcak bir biçim veriyor.
Hikâye ve Kırılma Noktası
Ayumu Fujino, boyundan büyük bir özgüvene sahip bir dördüncü sınıf öğrencisi. Dört panellik komik çizgi bantları okul gazetesinde yayımlanıyor, sınıf arkadaşları tam da beklediği yerde gülüyor ve o da kendi kendine okulun en iyi çizeri olduğuna karar vermiş durumda. Derken öğretmeni gazetede ona ayrılan yerin yarısını Kyomoto’ya veriyor. Bu sınıf arkadaşı odasından hiç çıkmıyor, derse de gelmiyor ve gerçeği inkâr etmenin yolu yok: Çizimleri daha iyi. Fujino’nun egosuna inen bu darbe, onu gizlice ve hırsla Kyomoto’ya yetişmeye itiyor. Yıllar boyunca, pencerenin ardında mevsimler geçerken öğleden sonralarını masasında çizim yaparak geçiriyor. Kızlar sonunda tanıştığında rekabet, ikisinin de tek başına kuramayacağı bir ortaklığa dönüşüyor. Hikâyeyi Fujino kuruyor, Kyomoto ise hayranlık uyandıran çizgileriyle katkıda bulunuyor. Kâğıt üzerinde bu kurgu önemsiz bir anekdot gibi gelebilir ve film uzunca bir süre böyle hissettirmekten çekinmiyor. Bu ölçülülük bilinçli bir tercih. Look Back, neyin geleceğini ele vermeden, öncesindeki her şeye bakışını değiştirecek bir kırılma anını adım adım hazırlıyor. Daha fazlasını söylemek seyir deneyimini bozardı.
Fujino ve Kyomoto
Look Back’te konuşan neredeyse sadece iki karakter var, ama film iki kızı da neredeyse ürkütücü bir kesinlikle anlıyor. Fujino, kelimenin tam anlamıyla hırs ve güvensizlikten oluşan bir düğüm olarak çizilmiş. Övgüye can atarken umursamıyormuş gibi yapan bir çocuk ve kendini geliştirmekten çok kazanmak için çalışıyor. Gerçekten neyi sevdiğini ancak biri onu geçmekle tehdit ettiğinde keşfediyor. Kyomoto ise hem onun zıddı hem de bir yansıması. Bütün dünyası bir çizim defterine sığan, evden çıkmayan biri. Son derece utangaç olsa da Fujino’ya öyle saf bir hayranlık duyabiliyor ki Fujino kendini farklı görmeye başlıyor. Aralarındaki bağ inandırıcı hissettiriyor, çünkü hayranlık kırgınlığı ortadan kaldırmıyor. İki duygu aynı anda var olabiliyor ve film kızların hiçbirini basit bir ahlak dersine dönüştürmüyor. Bunların neredeyse hiçbiri sözle açıklanmıyor. Anlamı uzun bir bakış veya duruşlarındaki bir değişim taşıyor. Fujino’nun iyi bir haber aldıktan sonra eve yürüyüşündeki kendine özgü hâl bile daha zayıf bir senaryonun açıkça anlatacağı bir şeyi ortaya koyuyor. Oshiyama, kızların iç dünyasını göstermek için hareket eden bedenlere güveniyor. Sonunda onları yıllardır tanıyormuşsun gibi geliyor, çünkü film kısacık süresine rağmen o yılları yanlarında yaşamana izin veriyor.
Çizim, Hareket ve Müzik
Look Back’i çok iyi bir filmden özel bir filme taşıyan şey, ortaya konan işçilik. Oshiyama filmin görsel taslağını, senaryosunu ve karakter tasarımlarını kendisi hazırlamış. Çizgileri gözle görülür biçimde ham bırakmayı da o seçmiş. Kalem dokusu ekranda kalıyor, dış hatlar nefes alıyormuş gibi titriyor ve başka bir yapımın sektörün standart cilasına kavuşturabileceği yüzleri birkaç kendinden emin çizgi tanımlıyor. Geleneksel ölçülere göre görüntülerin tamamlanmamış görünmesi gerekirdi. Oysa canlı hissettiriyorlar, sanki sanatçıların düşünceleri gözünün önünde biçimleniyor. Biçimle konu birbirinden ayrılamaz hâle geliyor. Bu, çizim yapmanın fiziksel emeği hakkında bir film ve her karesi el yapımı görünüyor. Animasyon en büyük gücünü harekete saklıyor. Artık ünlenmiş bir sahnede bir kız, bütün coşkusuyla ve başkalarının ne düşündüğünü umursamadan yağmurun altında eve koşuyor. Bu, son dönem animelerinde hareketin en saf neşe taşıyan anlarından biri. Haruka Nakamura’nın müzikleri, ağırlıklı olarak yumuşak piyano ve ortamı saran akustik dokulardan oluşarak görüntülerin altında değişen bir hava gibi yer alıyor. Seyirciye asla ne hissedeceğini buyurmuyor. Duygunun kendiliğinden gelmesine alan bırakıyor. Müzik ve çizgiler zaten yeterince açık konuştuğu için uzun bölümler diyalogsuz geçiyor.
İsim Neden Önemli?
Filmin adı iki anlam taşıyor. Fujino’yu sık sık sırtı bize dönük, masanın üzerine eğilmiş hâlde görüyoruz. Geriye bakmak aynı zamanda seni buraya getirenlerle yüzleşmek ve sana kimin yardım ettiğini hatırlamak anlamına da geliyor. Film, sanatçılarla ilgili eski bir soruyu duygusallığa kapılmadan soruyor: Yaratmak haz verdiği kadar acı da veriyorsa neden devam etmeli? Fujino ilk başta insanları etkilemek için çiziyor. Ardından rekabet ağır basıyor, daha sonra da onu kolayca adlandıramadığı bir şey harekete geçiriyor. Look Back, bu motivasyonların hiçbirinin saf olmadığını kabul ediyor. Yaratıcılık üzerine iç rahatlatan pek çok hikâye yası kapının dışında bırakır. Bu film ise onu içeri davet ediyor ve her şeyi düzgünce çözüme bağlamayı reddediyor. Sanat üretmek bir terapi olarak sunulmuyor. Bir saplantıya, bir saygı duruşuna ve Fujino’nun kayba verdiği inatçı yanıta dönüşüyor. Fujimoto’nun eserindeki otobiyografik damar, özellikle teslim tarihlerinin angaryasında ve çizim masasının başında oturmanın kendine özgü yalnızlığında, bu fikirlere yaşanmışlığın ağırlığını katıyor. Film sanatçılar hakkında ve belli ki kendileri de sanat üretmeyi bırakamayan insanlar tarafından yapılmış. Samimiyetleri hiçbir zaman yapmacıklaşmıyor. Savunmanı indiriyor.
Neler İyi İşliyor, Nerelerde Zorlanıyor?
Hikâyeyi yoğunlaştırması filmin en büyük gücü. Look Back bir saatten kısa sürüyor ve içinde dolguya yer yok. Her sahnenin yapacak bir işi var ve her duygusal darbenin böylesine net hissedilmesinin nedeni tam da bu kısa süre. Hem seyircinin zamanına hem de zekâsına saygı duyuyor, başka filmlerin gereğinden fazla vurgulayacağı şeyleri montaj veya sessizlikle anlatıyor. Bu kısalık aynı zamanda filmin tek gerçek sınırını oluşturuyor. Yıllar süren arkadaşlık birkaç dakikada geçiyor, bu yüzden Fujino ve Kyomoto’yla daha çok vakit geçirmek isteyen izleyiciler, birlikte geçirdikleri zamanın kısıtlandığını hissedebilir. Filmin sonlarına doğru gelen muhteşem ve cesur bir hayal sekansı, seyirciden biçimsel bir değişimle birlikte duygusal bir geçişi de takip etmesini istiyor. Daha uzun bir film bu değişime daha yavaş bir zemin hazırlayabilirdi ve bazı izleyiciler geçişi ani bulacaktır. Söylenmeden bırakılanların çokluğu da Look Back’in dikkatle izlemenin karşılığını verdiği, yarım yamalak izlemeyi ise affetmediği anlamına geliyor. Telefona bir kez bakman, iki kişi arasındaki ilişkinin sözsüz bir ifadeyle değiştiği koca bir anı kaçırmana yetiyor. Bu çekinceler küçük. Film, tam olarak yapmayı amaçladığı şeyi tam da ihtiyaç duyduğu sürede başarıyor. Senden tek istediği, izlerken bütün dikkatini vermen.
Sonuç
Look Back tek bir karesini bile boşa harcamıyor ve ucuz duygusallığa başvurmuyor. Manga çizimi üzerine başlayan hikâye yasa ve kıskançlığa, ardından arkadaşlığa ve her şeye rağmen üretmeye yönelik inatçı dürtüye açılıyor. Kiyotaka Oshiyama’nın neredeyse tek başına üstlendiği yönetmenlik, bilinçli olarak ham bırakılmış çizgiler ve Haruka Nakamura’nın sessizce kusursuzlaşan müzikleriyle uyum içinde çalışıyor. Birlikte, etkisi kısa süresinden çok daha büyük hissettiren bir film ortaya çıkarıyorlar. Film tüm dikkatini vermeni ve duygusal olarak biraz açık olmanı istiyor, ama bu çabanın karşılığını kat kat veriyor. Bir şey üretip neden uğraşmaya devam ettiğini sorgulamış herkes, filmin dokunduğu hassas noktayı tanıyacaktır. Yeni başlayanların buradan başlamak için anime geçmişine ihtiyacı yok. Tecrübeli izleyiciler ise onu pekâlâ bu sanatın en iyi kısa filmleri arasına koyabilir. Hikâyeyi takip etmek için bir kez izle, sonra her parçanın nasıl da doğal biçimde yerine oturduğunu fark etmek için tekrar izle. Hiç çekinmeden, koşulsuz olarak önerilebilecek bir film ve animenin sunduğu en dokunaklı saatlerden biri.
Sıkça Sorulan Sorular
Kesinlikle. Son yılların en iyi anime filmlerinden biri olarak kabul görüyor. Bir saatten kısa sürmesi de harika bir eserin başına oturup onu tek seferde bitirmeyi alışılmadık derecede kolaylaştırıyor. Sanat, hırs veya arkadaşlık hikâyeleriyle ilgilenen herkes bunu mutlaka izlemeli. Kesintisiz izlemek için yeterince zaman ayır. Film tüm dikkatini vermenin karşılığını sunuyor ve ona bu odağı ayırdığında duygusal etkisi en güçlü hâline ulaşıyor.