Neon Genesis Evangelion İncelemesi: Animeyi Baştan Şekillendiren Mecha Serisi

Hikâye ve Konu

Küresel bir felaket gezegeni harap ettikten sonra hayatta kalanlar, saldırıları yalnızca felaketin ardından doğan çocukların kullandığı devasa biyomakineler Evangelion’larla püskürtülebilen, devasa ve anlaşılmaz varlıklar olan Meleklerin gölgesinde hayatı yeniden kurar. Shinji Ikari, kendisini terk eden babası tarafından bu makinelerden birine binip savaşmaya çağrılır. Çerçeve bu ve yüzeyde dizi bir haftanın canavarı mecha serisi gibi ilerler: yeni bir Melek, yeni bir savaş, kazanmanın yeni ve grotesk bir yolu. Ama dizi sessizce ikinci bir şarjör doldurur. Zaferlerin bedeli her seferinde artar, Eva’ların arkasındaki gölgeli örgüt kendi gündemini saklar ve mecha “aksiyonu” giderek beden korkusuna ve dehşete dönüşür. Bir gösteri olarak başlayan şey, travma geçirmiş çocukların neden böyle bir işe gönderildiğini sorgulamaya koyulur. Hikâyenin öncülü, tam bir özgüvenle uygulanan bir ters köşe: daha ilk bölümden itibaren altında daha soğuk ve tuhaf bir şey gizleyen, türün alışıldık rahatlığı.

Karakterler

Evangelion’ın başarısı Shinji Ikari’ye bağlı ve o, çizilmiş en tartışmalı başkahramanlardan biri. Pasif, kaygılı, kendinden nefret eden bir çocuk, kokpite bindiği kadar ondan kaçıyor ve dizi onu pohpohlayıp kahramana dönüştürmeyi reddediyor. Bu, pek çok izleyiciyi sinirlendirirken başkalarını gözyaşlarına boğuyor, çünkü korkusu dramatik bir numara gibi değil, gerçek geliyor. Etrafında animenin en ikonik iki figürü dönüyor: binlerce taklide ilham veren, ürkütücü derecede ifadesiz pilot Rei Ayanami ve hırçın özgüveni Shinji’ninki kadar derin bir yarayı gizleyen Asuka Langley Souryu. Onların koruyucusu ve komutanı Misato Katsuragi, kadroda yol göstermesi gereken çocuklar kadar kaybolmuş olan nadir yetişkinlerden. Gizemli Kaworu Nagisa bile sınırlı ekran süresinde bir yıldırım gibi çarpıyor. Burada kimse ruhen dengede değil, herkes yaralarını gizleyip iyiymiş gibi davranıyor. Kadronun ortaya koyduğu fikir bu: bağ kurmayı başaramayan yalnız insanların, rahatsız edici bir psikolojik kesinlikle işlenmiş bir incelemesi.

Animasyon ve Ses

90’ların ortasında yapılmış bir televizyon yapımı için Evangelion’ın işçiliği şaşırtıcı ve belirgin biçimde düzensiz, bunun nedeni bazen bütçe, bazen de bilinçli tercih. Gainax ve Yoshiyuki Sadamoto’nun karakter çalışmaları temiz ve ifade gücü yüksek, Eva birimleri rahatsız edici, hayvansı bir tuhaflıkla hareket ediyor ve Melek tasarımları soyut geometriden kâbusları andıran biyolojik biçimlere uzanıyor. Asıl yönetmenlik büyülüyor: uzun sessizlikler, sarsıcı kesmeler, ekrandaki yazılar ve iç ses, panik atağa bir savaş kadar ağırlık veren kurgu. Son kısımlarda bütçe ve takvim gözle görülür biçimde tökezlediğinde dizi bunu sahiplenip kısıtları avangart bir üsluba dönüştürüyor. Bu tercih, ne kadar izleyiciyi heyecanlandırıyorsa bir o kadarını da çileden çıkarıyor. Kokpitin endüstriyel uğultusundan silah gibi kullanılan ani ve mutlak sessizliğe kadar ses tasarımı da aynı ölçüde bilinçli. Açılış şarkısıysa bu sanatın en kolay tanınan parçalarından biri, dizinin kendi çağını aşan, bakır üflemelilerle coşan ve insanı sürükleyen bir melodi. Burada işçilik asla sadece süs değil, başlı başına bir argüman.

Temalar ve Onu Farklı Kılanlar

Yapısöküm ilk göze çarpan şey, ama mesele “üzgün robotlardan” daha derine iniyor. Evangelion depresyonu, yakınlığı ve bir başkası tarafından gerçekten tanınmanın dehşetini anlatıyor. Tekrar tekrar karşımıza çıkan imge, yakınlık arzulayan ama onun getirdiği acıdan ürken insanlar. Dizi bunu Meleklerden haçlara ve Kabala diyagramlarına uzanan yoğun bir dini ikonografiyle sarıp sarmalıyor. Bunun yarısı sahici mitoloji, yarısı bilinçli bir estetik provokasyon, her sembolün bir açıklamaya kavuşmasını bekleme. Onu farklı kılan ve hâlâ da kılmaya devam eden şey, sıradan bir mecha dizisinin zafer dolu finaline geçeceği anda kamerayı içeriye çevirmeye istekli olması. Son bir direniş yerine, çiğ bir psikolojik yüzleşme sahneliyor. Bu hamle türü yerle bir edip animeyi yeniden şekillendirdi. RahXephon’dan Serial Experiments Lain’e ve sayısız “gerçek düşman içimizdeydi” taklidine kadar onlarca yıllık içe dönük bilim kurguda izlerini görebilirsin. Ayrıca animenin sadece eğlence değil, rahatsız edecek kadar kişisel bir sanat da olabileceğini kanıtladı. İster sev ister reddet, ardından gelen iddialı yapımların neredeyse hepsi onunla bir diyalog içinde.

Güçlü ve Zayıf Yanları

Öne çıkanlar: iddiası, psikolojik dürüstlüğü, ikonik karakterleri ve standart bir anlatım diline dönüşecek kadar etkili işçiliği. Evangelion sana ulaştığında etkisi ezici, en iyi bölümlerinin yaşattığı his gerçekten de başka hiçbir şeye benzemiyor. Tökezlediği noktalarla yükseldiği noktalar birbirinden ayrılamaz. Son kısımdaki yapım sıkıntıları gerçek ve Shinji’nin ruhuna yapılan soyut, bütçesi kısıtlı bir dalış olan orijinal final, animenin en çok kutuplaştıran sonlarından biri. Cesur bir içsel doruk noktası olarak övülmesiyle tutarsız bir kolaycılık olarak yerilmesi neredeyse eşit ölçüde. Yoğun sembolizm, sabrına bağlı olarak derinlikli de gelebilir, bir gürültü yığını gibi de. Shinji’nin pasifliği, destekleyebilecekleri bir başkahraman isteyen izleyicileri uzaklaştırıyor. Üstelik yapımın tamamı ağır, rahatlatıcı bir seyirlik değil ve kötü bir ruh hâlini gerçekten daha da derinleştirebilir. Şöyle bir ilk izleyişten çok, üzerine düşünmeyi ve yeniden izlemeyi ödüllendiriyor. Sorunsuz bir mecha heyecanı yerine zorlayıcı, zaman zaman sinir bozucu bir sanat eseri bekleyerek yaklaşırsan pürüzleri, neden kalıcı olduğunun bir parçasına dönüşüyor.

Sıkça Sorulan Sorular