Akira İncelemesi: Cyberpunk'ın Hâlâ Peşinden Gittiği Anime Klasiği

Hikâye ve Konu

Neo-Tokyo'nun, eski şehri yerle bir eden patlamanın ardından yeniden kurulması için otuz yılı oldu ve çürüme çoktan başladı. Siyasetçiler yozlaşmış, protestocular öfkeli ve sokak çeteleri neon ışıkların altındaki harabeler için savaşıyor. Kaneda, motosikletli serserilerden oluşan bir çetenin lideri. Grubun hep en zayıf halkası olmuş en eski arkadaşı Tetsuo da çetede. Tetsuo, yaşlı yüzlü tuhaf bir çocuğa çarpınca ağır yaralanıyor. Çarpışma, içinde uyuyan bir yeteneği uyandırarak ordunun dikkatini çekiyor. Ordu, psişik güçlere sahip çocuklar üzerinde sessiz sedasız deneyler yürütüyor ve Tetsuo'yu da bünyesine alıyor, ancak kontrol edemeyeceği bir şeyi serbest bırakmış oluyor. Tetsuo'nun uyanışı, şehrin altına gömülmüş sır Akira'ya uzanıyor. Otomo uzun bir mangayı tek bir filme sığdırmak zorunda ve hikâyenin birbiriyle yarışan kısımları arasında sürekli gidip geliyor. Çetenin dertleri direnişle paralel ilerlerken Albay'ın projesi de bu uyanışa karışıyor. Olayların herkesin kontrol edebileceği sınırların ötesine yayıldığını hissedebiliyorsun. Bu, filme heyecan verici bir tempo kazandırsa da her parçanın nasıl bağlandığını takip etmek zor olabiliyor. Bu karmaşa aksiyonu nadiren daha az sürükleyici kılıyor, ama hikâyeyi takip etmek için çaba göstermen gerektiği anlamına geliyor.

Karakterler

Tetsuo, yeni gücü ona bu bağımlılıktan kurtulmanın bir yolunu sunmadan çok önce Kaneda'ya muhtaç olmaktan rahatsızlık duyuyor. Küçük kardeş muamelesi görmek onu yıpratmış ve kendini zayıf hissetmekten kurtulma fırsatı yıkıcı sonuçlar doğuruyor. Kaneda ise kendinden şüphe edebilecek gibi bile görünmüyor. İkonik kırmızı motosikletiyle sırıtıp doğrudan tehlikeye dalıyor, çeteyi yönetirken gösterdiği aynı küstahlıkla belaya atılıyor. Sadakati gerçek, bu da dostluklarının gördüğü zararı daha acı verici kılıyor. Aralarındaki geçmiş, filmin ölçeği muazzam boyutlara ulaştığında bile yıkıma kişisel bir bedel yüklüyor. Bir direniş savaşçısı olan Kei, Kaneda'yı daha büyük komplonun içine çekiyor. Albay Shikishima, kendi tarafının çalışmaları hakkında ortaya çıkardıkları şeyden korkacak kadar bilgi sahibi. Esper'lar Takashi, Masaru ve Kiyoko, kırışık yüzlerinin ve sakin tavırlarının ardında muazzam psişik güçler saklayan çocuklar. Film, çevredeki bu hayatlara ihtiyaç duyduğu kadar yer ayıramıyor. Kei ve Kaori yeterince geliştirilmemiş hissi verebiliyor ve siyasi figürler de manganın aynı şekilde sıkıştırılmasından zarar görüyor. Kaneda ve Tetsuo'ya yeterince odaklanılması sayesinde ilişkileri bu boşluklara rağmen duyguyu taşıyor. Yan karakterlerden daha fazlasını isteyebilirsin ama bu ikisinin birbirleri için neden önemli olduğunu anlamakta hiç zorlanmıyorsun.

Animasyon ve Ses

Animasyon, Neo-Tokyo'yu gerçek bir ağırlığı olan bir yer gibi hissettiriyor. Akira, elle çizilmiş animasyonun tek seçenek olduğu dönemde yapıldı; söylenene göre 160.000'den fazla boyanmış selüloit kullanıldı ve yapım için özel renk tonları hazırlandı. Bu özeni hem yağmurun neon ışıkları yakalayışında hem de şehrin dökülen beton yüzeylerinde görebiliyorsun. Detaylara denk düşen bir hareket olmasa bunlar çok daha az şey ifade ederdi. Dönemin birçok filmi tasarrufa giderken Akira, harekete bugün bile bir motosikletin ya da bedenin ağırlığını hissettiren bir akıcılık kazandırıyor. Kaneda'nın motosikleti, o günden beri sayısız kez taklit edilen ışık izini bırakırken doruk noktasındaki mutasyonlar, tamamen canlandırılmış hareketi grotesk bir beden korkusuna dönüştürüyor. Seslendirmelere de alışılmadık derecede özen gösterilmiş. Akira, diyalogların önceden kaydedildiği ilk animeler arasındaydı: Oyuncular repliklerini kaydediyor, ardından ağız hareketleri bunlara uyacak şekilde canlandırılıyordu. Dudak senkronunun hassasiyeti bu tercihten geliyor. Geinoh Yamashirogumi'nin Shoji Yamashiro yönetimindeki müzikleri, filme görüntüleri kadar özgün bir ses dünyası kazandırıyor. Bali gamelanı, Noh ilahileriyle yan yana gelirken gök gürültüsünü andıran taiko davulları müziğin gücünü artırıyor. Ritüeli andıran 'Kaneda!' haykırışı unutulmaz. Bu ses, dehşetinden hiçbir şey eksiltmeden gösteriye neredeyse kutsal bir nitelik katıyor.

Temalar ve Onu Farklı Kılanlar

Tetsuo, filmin güce bakışını acımasızca açık hâle getiriyor. Yaralı bir çocuk tanrısal bir güç elde ediyor ve sonuç felaket oluyor. Bu gücü ne kadar çaresizce istese de yaşadığı acı onu bu güçle başa çıkmaya hazırlamıyor. Akira, bu açlığın izini sürerek hâlihazırda gücü elinde tutan kurumlara ve onu korumak için vermeye hazır oldukları zarara uzanıyor. Yarattığı dehşet, belirgin biçimde savaş ve nükleer felaket sonrası bir dehşet: Zaten yıkıma uğramış bir ulus, yeni bir patlamaya doğru koşmaya devam ediyor. Hükûmetin yozlaşması, pervasız bilim ve insanlar üzerinde yapılan deneylerle aynı tablonun parçası. Otomo, her çıkarımı açıklamak için duraksamadan sonuçların ekranda görünmesine izin veriyor. Bedenler şişip dönüşürken kıyamet imgeleri, olup bitenler net bir anlatı içinde anlamlandırılmadan önce bir duyum olarak kavranabiliyor. Bu duraksamayı reddediş, hikâyeyi takip etmeyi zorlaştırdığında bile filmin gücünün bir parçası. Animasyon, bu değişimlere hayranlık ve dehşet uyandırma gücü veriyor; bunun için animasyonun çocuklara yönelik olduğu düşüncesine karşı bir mazerete ihtiyaç duymuyor. Sonraki on yıllarda cyberpunk'ın Akira'dan aldıklarını hâlâ görebilirsin. Neon sokakları ve her yere sinen dehşeti, sayısız animenin yanı sıra canlı çekim gişe filmlerinde de karşına çıkıyor.

Güçlü ve Zayıf Yanları

Akira'nın animasyonu hâlâ olağanüstü ve şehir öylesine eksiksiz hayat bulmuş ki atmosferin etkisi nadiren azalıyor. Tempo da buna yardımcı oluyor: Konu karmaşıklaştığında bile film seni peşinden sürükleyecek güçle ilerlemeye devam ediyor. Çok az film gösteri bakımından onunla boy ölçüşebilir ya da bu havayı böylesine eksiksiz sürdürebilir. Filme hız kazandıran sıkıştırma, en belirgin sorunlarına da yol açıyor. Otomo uzun ve yoğun bir mangayı tek bir uzun metraja sığdırırken bazı unsurlara çok az alan bırakıyor. Akira ve Esper'ları çevreleyen mitoloji sana alelacele aktarılıyor ve hükûmetin projesini anlamak bilinçli olarak zor tutuluyor. Finalin kozmik olana yönelişi, ilk izleyişte gerçekte ne gördüğünden emin olamamana yol açabilir. Kei'nin direnişteki rolüne, manganın yüzlerce sayfasında ayrılan alan filmde kayboluyor. Nezu'nun entrikaları ve daha geniş siyasi tablo da budanmış. Her yan hikâyenin tam olarak gelişmesini istiyorsan bunlar ciddi kayıplar. Ayrıca dikkatini vermen gerekiyor: Başka bir ekrana bakmak, hikâyenin akışını kolayca kaçırmana neden olabilir. Film, anlatısının berraklığından çok deneyimin yoğunluğuyla başarıya ulaşıyor ve bunu daha tutarlı biçimde yapıyor. İşe yarayan yanlarını geçersiz kılmasa da bu, ciddiye alınması gereken bir kusur. Yeniden izlemek pek çok şeyi çok daha anlaşılır kılıyor.

Sıkça Sorulan Sorular