Shoujo Animeler Neden Hâlâ Önemli?
Yazar: Mika Tanabe · EditörShoujo sık sık “kızlar için romantizm” diye sınıflandırılıp geçiliyor. Bu açıklama, caza “trompetli müzik” demek kadar işe yarıyor. Sözcük içeriği tarif etmiyordu. Bir derginin satışta hedeflediği kitleyi belirtiyordu. Bu dergiler, özellikle karakterlerin iç dünyasını ekrana taşımak için kendine özgü anlatım yöntemleri geliştirdi. Bir bakış bir ilişkiyi değiştirebilir. Bir sessizlik, bir tartışma kadar güçlü olabilir. Kendi saçını kesmek, başka bir serideki dövüş kadar önem taşıyabilir. Bu yöntemler shoujo rafından çok uzun zaman önce çıktı. Şimdi shonen, seinen romantik komediler ve prestij filmlerinde, çoğu zaman kaynaklarına değinilmeden kullanılıyorlar. Shoujo hâlâ önemli, çünkü pek çok anime onun geliştirdiklerinden yararlanıyor. En iyi eserleri de bu mecranın pek az alanının ulaşabileceği zirvelere çıkıyor.
Shoujo Hikâyenin Değil, Rafın Adı
En zararlı yanlış anlama, açıklığa kavuşturması en kolay olanı da. Shoujo, tıpkı shonen gibi yayıncılıkta bir hedef kitle tanımıdır. Bir serinin nasıl bir hikâye anlattığını değil, hangi dergide yayımlandığını söyler. Bu ayrım netleşince shoujo’nun itiraflardan ve pırıltılardan ibaret olduğu iddiası, gerçek eserler karşısında ayakta kalamaz. The Rose of Versailles, Fransız Devrimi çevresinde geçen siyasi bir destan. Kadın kahramanı saray muhafızı olarak yetiştirilmiş ve hikâye sonunda gözünü kırpmıyor. Banana Fish, New York’ta geçen, çeteleri, sömürüyü ve hiçbir zaman tamamen iyileşmeyen yaraları konu alan bir suç gerilimi. Yine de genç kızlara yönelik bir dergide yayımlandı. Natsume’s Book of Friends, kendisine isimlerle dolu bir kitap miras kalan bir çocuğu, yalnızlık üzerine sakin bir doğaüstü dramda takip ediyor ve neredeyse hiç romantizm içermiyor. Snow White with the Red Hair ise çalışan bir eczacıyı saray siyasetinin merkezine yerleştiriyor. Bu 4 shoujo eser 4 farklı türe ait. Hedef kitle etiketini içeriklerinin açıklaması olarak görmek, ciddi bir eleştiri değil, bir okuma hatası.
Shoujo İç Dünyaya Nasıl Sonuçlar Kazandırıyor?
Konusu shoujo’yu tanımlamaz, ama bir anlatım yöntemi çoğu zaman tanımlar. Alışılagelmiş shonen anlatısının itici gücü dışsaldır. Bir karakter bir şey ister, başka biri yoluna çıkar ve aralarındaki çatışma büyür. Shoujo ise bu itici gücü çoğu zaman karakterin içine yerleştirir. Kişisel bir duygusal durum başlı başına bir olaya dönüşürken olay örgüsü, bu durumu değiştirmenin bedelinden doğar. Bu yaklaşımı işler kılmak kendine özgü bir anlatım dili gerektirdi. Bir söz söylendikten sonra kamera yüzün üzerinde kalır. Odadaki sessizlik anlamlı bir bilgiye dönüşür. Bir yanlış anlama aynı sahnede çözülmek yerine birkaç hikâye bölümü boyunca ağırlık kazanabilir. Kimi ni Todoke bunun belki de en açık örneği. Bütün seri, bir kızın nasıl algılandığı ile gerçekte kim olduğu arasındaki mesafeden doğuyor ve bir kötü karaktere ihtiyaç duymuyor. Fruits Basket, nesiller boyu süren istismarı arka planda üzücü bir ayrıntı olarak bırakmak yerine hikâyesini harekete geçiren mekanizmaya dönüştürüyor. A Sign of Affection ise aynı zorluğun özellikle güç bir biçimini seçiyor. Romantik hikâyesinin merkezinde sağır bir kadın kahraman olduğundan, duygusal yükü taşımak için bütün işi diyaloglara bırakmak mümkün değil.
Bu Anlatım Becerisi Shoujo’nun Çok Ötesine Yayıldı
Belirli eserlere baktığında bu etki açıkça görülüyor. Sailor Moon, büyülü kız formatını takım savaşı yapısıyla birleştirerek kalıcı bir model yarattı. Sonraki bir nesil seri ya bu modelin içinde hareket ediyor ya da ona karşı çıkıyor. Puella Magi Madoka Magica, bu geleneklerle bir tartışma olarak kurulmuş ve tercihleri etkisini gösteriyor, çünkü izleyiciler yıktığı kuralları zaten biliyor. Shoujo’nun duygusal anlatım dili aksiyon animelerinin her yerinde de karşımıza çıkıyor. Bir geri dönüş, dövüşün ortasında izleyicinin bir savaşçıyı algılama biçimini değiştirebilir. Zaferin ardından sessizce alınan bir nefesin uzamasına izin verilebilir. Bazen bir tepki planı hikâyeyi yumruktan daha ileriye taşır. Kendilerine asla shoujo demeyecek seriler bu teknikleri doğrudan ödünç aldı. Studio Ghibli de birkaç kez doğrudan kaynağa döndü. Whisper of the Heart ve From Up on Poppy Hill, shoujo manga uyarlamaları ve ikisi de prestijli eserler arasında kendine rahatlıkla yer buluyor. Yuri!!! on Ice özgün bir eser, ama sezgileri aynı gelenekten geliyor. Yakınlığı performans aracılığıyla sahneliyor ve duyguları hikâyenin yapısının bir parçası olarak kullanarak shoujo yöntemlerini bir spor serisine uyguluyor.
Shoujo’nun Önemine Karşı En Güçlü Argüman
En güçlü itiraz, shoujo’nun kötü olduğunu söylemiyor. Rafın gerçekten de birbirinin yerine geçebilecek romantik hikâyelerle dolu olduğunu, savunucularının ise sürekli Revolutionary Girl Utena, The Rose of Versailles ve Banana Fish gibi istisnai eserlere başvurduğunu öne sürüyor. Bu görüşe göre bu eserler, kategoriyi adil biçimde temsil etmek yerine özenle seçilmiş istisnalar. Ticari kategori de küçülüyor, üstelik bugün shoujo duyarlılığını en açık biçimde taşıyan pek çok eser doğrudan erkeklere yönelik dergilerde yayımlanıyor. Skip and Loafer, Kaguya-sama: Love Is War, My Dress-Up Darling ve Horimiya bu görüşü destekliyor. Böyle bakıldığında shoujo önemini korumuyor, yerini başka şeylere bırakıyor. Buna verilecek 2 yanıt var. Çoğu raf kalıplaşmış eserlerle dolu. Kimse durmadan üretilen shonen dövüş serilerini ya da isekai selini, bu kategorilerin ortaya koyabildiği en iyi eserleri değersizleştirmek için kullanmıyor. Bir kategori, ortalama eseriyle değil, ulaşabildiği kalite ve mecranın geri kalanına öğrettikleriyle değerlendirilmeli. Shoujo yöntemlerinin başka hedef kitlelere geçmesi de onun önemini savunan argümanı destekliyor. Bir teknik, onu ortaya çıkaran pazarlama kategorisinden daha uzun yaşıyorsa başarılı olmuş demektir.
En İyi Eserleri Şöhretinin Çok Ötesinde
Rafın en iyi eserlerine baktığında shoujo’nun şöhreti kısa sürede anlamsızlaşıyor. Revolutionary Girl Utena, her shoujo okurunun aşina olduğu, bir prensin gelip seni kurtaracağı masal vaadini alıp yapısal bir sorgulamadan geçiriyor. Başka serilerin açıklayıcı anlatıma bıraktığı işi ritüel ve tekrar aracılığıyla yapıyor. Skip Beat! intikam ve mesleki hırsla yol alıyor. Romantizm, kadın kahramanının ilk sıraya koymayı özellikle reddettiği bir yan hikâye olarak kalıyor. Yona of the Dawn, tahtından indirilmiş bir prensesin savaş hikâyesini anlatıyor. Gerçek siyasi riskler taşıyan bu hikâyede başkahramanın dikkate alınabilmesi için önce yay kullanmayı öğrenmesi gerekiyor. Ouran High School Host Club kendi rafıyla içeriden dalga geçiyor. Bu parodi ancak seri o rafı yakından tanıdığı için işe yarıyor. Nana, karakterlerine derli toplu çözümler sunmayı reddediyor. Savunucuların bu eserler için tuhaf istisnalarmış gibi özür dilemesine gerek yok. İzleyiciler ve eleştirmenler kategoriye tepeden bakmadan yaklaştığında ortaya çıkan eserler bunlar ve onu değerlendirmek için adil ölçüt de bu.
Shoujo Bugün Nerede Yaşıyor, Nereden Başlamalı?
Bu tarihi öğrenmek için ödev yapman gerekmiyor. Gelenek hâlâ eserler üretmeye devam ediyor ve bunlara yasal yollardan erişmek kolay. Snow White with the Red Hair en sık önerdiğim başlangıç noktası. Bones’un animasyonunu üstlendiği bu fantastik saray dramasında kadın kahraman, eczacı olarak uzmanlığı sayesinde bulunduğu yerdeki konumunu hak ediyor. Michiru Ooshima’nın müzikleri güçlü bir duygusal ağırlık taşıyor, açılış şarkısını ise Saori Hayami seslendiriyor. Seri Crunchyroll ve Hulu’da izlenebiliyor, ilk sezonu bitirenleri ikinci sezon da bekliyor. Sonrasında raf pek çok farklı yöne açılıyor. Chihayafuru rekabet tutkusunu sunuyor. Kids on the Slope, dostluğu bir caz seansındaki karşılıklı alışveriş gibi yazıyor. Honey Lemon Soda günümüzün okul romantizmi çizgisini temsil ediyor. Zor konuların özenle işlendiği bir şey istediğinde Fruits Basket seni bekliyor, Cardcaptor Sakura ise bu anlatım becerisinin en zahmetsiz hâlini gösteriyor. Bunların hiçbirini sırf mirasları için izlemen gerekmiyor. İzle, çünkü shoujo, duyguların bir hikâyeyi süslemek yerine şekillendirmesi gerektiğinde animenin tekrar tekrar başvurduğu yer.
Sıkça Sorulan Sorular
Shoujo bir tür değil, yayıncılıkta kullanılan bir hedef kitle tanımıdır. Bu etiket, bir serinin ilk olarak genç kadınlara yönelik bir dergide yayımlandığı anlamına gelir. Bu yüzden aynı rafta siyasi destanlar ve suç gerilimleri, sakin doğaüstü dramlar ve romantik hikâyelerle yan yana bulunabilir.