Klasik Animeler Neden Hâlâ Etkileyici: Altın Çağ Savunması

Moda Eskir. Sinema İşçiliği Eskimez

Birisi eski bir serinin demode olduğunu söylediğinde hangi özellikleri saydığına dikkat et. Genellikle karakter tasarımlarını, film şeridinin özellikleriyle şekillenen renk paletlerini, kıyafetleri ya da hikâyedeki teknolojiyi kasteder. Bu ayrıntılar bir serinin ne zaman yapıldığını gösterir. Bir sahnenin işe yarayıp yaramadığını söylemez. Bir yönetmenin kamera konumu, tempo ve müzik üzerindeki hâkimiyeti hiçbir zaman yapım formatına bağlı değildi. Dolayısıyla bu alanlarda verilen iyi kararların geçerliliği, sektör araçlarını değiştirdi diye sona ermedi. Cowboy Bebop girdiği her ortamın hâlâ en havalı şeyi. Perfect Blue yalnızca kurgu kesmeleriyle insanları hâlâ fiziksel olarak rahatsız edebiliyor. Bu etkilerin hiçbiri eserin yeni olduğunu varsaymaya bağlı değil. Yu Yu Hakusho da daha başlangıç önermesiyle aynı tezi savunuyor. Kendisinden kimsenin beklemediği özverili bir davranışta bulunurken ölen serseri bir çocukla başlıyor. Hikâyenin kancası bugün de o zamanki kadar güçlü, çünkü çekiciliği gösterişten değil karakterden geliyor. Bu çocuğun ölümünün ne anlama geldiğini ve beklenmedik davranışının onun hakkında ne söylediğini hemen merak ediyoruz. Parlak bir görünüm bu temelin yerini alamazdı, eski bir görünüm de onu zayıflatamaz. Çoğu zaman demode olduğu söylenen görüntü, seriyi adil biçimde tanımlamıyor bile. Asıl sorun, iyi yapılmış bir yapımı bulanık gösteren kötü bir aktarım. Tarzdaki değişimi ve kötü sunumu fark etmek kolay, ama ikisi de sinema işçiliğini ölçmek için faydalı değil.

Kısıtlı İmkânlar Yönetmenlere Hareketi Nerede Kullanacaklarını Öğretti

Her kare bir insanın elinden çıkmak zorundaydı, bu yüzden dönemin yönetmenleri hareketin tam olarak nerede önemli olduğuna karar vermeliydi. Diğer her yerdeyse görüntüyü bir amaç doğrultusunda sabit tutmayı öğrendiler. Bu tutumluluk bir tehdide dönüşebiliyordu. Fist of the North Star, şiddetten hemen önce donup kalan anın üzerine başlı başına bir anlatım dili kurdu. Berserk televizyon serisi neredeyse hiç hareket olmadan korku yarattı. Neon Genesis Evangelion, sabit bir planı rahatsızlık noktasını aşacak kadar uzun tuttu ve görüntü sonunda ekrandaki en huzursuz edici şeye dönüştü. Bunlar eksik animasyona bulunan bahaneler değil. Yönetmenlerin yapım kısıtlamasını dramatik bir tercihe dönüştürmesinin örnekleri. Yu Yu Hakusho’nun yapım ekibi listesi de sistemin bu beceriyi nasıl geliştirdiğini gösteriyor. Studio Pierrot, yönetmenliği ve storyboard çalışmalarını aralarında genç Akiyuki Shinbou’nun da bulunduğu yeteneklere verdi. Shinbou, anime dünyasının tarzı en kolay tanınan isimlerinden biri olmadan çok önce burada yoğun bir mesai harcadı. O dönemde televizyon yapımları bir eğitim alanı işlevi görüyordu. Her sorunu fazladan çizimle çözemeyen insanlar, sahneleri düzenleme ve zamanlamayla çözmeyi öğrendi. Modern stüdyolar istedikleri her şeyi canlandırabiliyor ve bu özgürlük gerçek bir nimet. Ama sessiz bir tuzağa da dönüşebilir. Hareketin maliyeti düşük olduğunda, sabit bir görüntü bilinçli bir tercih gibi hissettirmeyi bırakıp doldurulmayı bekleyen boş bir alan gibi görünmeye başlayabilir. Eski yapımlar, bir yönetmen hareketin sahnede neden bulunması gerektiğini bildiğinde hareketin daha güçlü olduğunu hatırlatıyor.

Uzun Soluklu Seriler Karakterlere Değişmek İçin Zaman Tanıdı

Uzunluk, bu serilere tek bir yayın döneminin istendiğinde sağlayamayacağı bir şey verdi. Yu Yu Hakusho, Koenma’nın gözetiminde öte dünyadan görevler alan ölü bir serseri hakkında doğaüstü bir vaka serisi olarak başlıyor. Zamanla gerçek ağırlığı olan bir turnuva serisine dönüşüyor. Bu değişim işe yarıyor çünkü seri, her amacı ilk bölümden sabitlemek yerine karakterlerinin neleri sırtlanabileceğini keşfedecek alana sahip. Kuwabara rakip bir kabadayı olarak başlayıp en çok güvendiğin karaktere dönüşüyor. Hiei ve Kurama öte dünyanın adaletinden kaçan kişiler olarak ortaya çıkıyor, sonra hikâyenin duygusal omurgasını taşır hâle geliyor. Böyle bir gelişimi tek bir yayın dönemine sığdıramazsın. İzleyici karakterlerle zaman geçirirken bunun birikmesi gerekir. Aynı hesap Dragon Ball Z, Slam Dunk ve Hajime no Ippo’nun kalıcı etkisini de açıklıyor. Antrenmanları etkili oluyor çünkü sen de o antrenmanları izledin, çabanın birikimine tanık oldun ve bir atılımın neye mal olduğunu anladın. Uzunlukları bazen kontrolden çıkabiliyordu, ama aynı zamanda ilerlemeyi anlatılan değil yaşanmış bir şey gibi hissettiriyordu. Yoshihiro Togashi daha sonra burada denediği yapısal fikirleri alıp Hunter x Hunter’da daha keskin biçimde yeniden kurdu. Modern shonen hâlâ bu anlatım diliyle işliyor. Demon Slayer ve Jujutsu Kaisen yeni türler değil, arkalarında çok daha büyük bütçeler olan turnuva shonenlerinin devamı. Hızları ve son hâlleri çağdaş olsa da ilerlemeyi ve dövüşleri düzenleme biçimleri, uzun serilerin geliştirdikleriyle bağlantılı kalıyor. Eski format sabır istiyor, sonra da o sabrı deneyimin bir parçası olarak kullanıyordu.

Klasiklere Yönelik Haklı Eleştiriler

Bu görüşe karşı en güçlü argüman doğrudan yanıtlanmayı hak ediyor, çünkü kusurlar gerçek. Uzun soluklu klasikler temposunu kaybediyor. Bazılarında yalnızca yayın takvimi için üretilmiş dolgu bölümleri var. Özetler zaman tüketiyor, hikâye arkları da bazen en iyi kısımları geçtikten çok sonra bile devam ediyor. Eski yapımların pek çoğunda kadın karakterlere yaklaşım bugün pek iyi görünmüyor. Aksini iddia etmek ciddi bir eleştiri değil, hayran savunmacılığı olur. Modern yapımlar da eski kuşağın başaramadığı şeyleri başarıyor. Frieren: Beyond Journey’s End, sessizliği o dönemki takvimlerin asla bütçe ayırmayacağı bir hassasiyetle kontrol ediyor. Vinland Saga, yetişkinlere dönük ahlaki ağırlığını eski uyarlamaların nadiren denediği bir ölçekte sürdürüyor. Mob Psycho 100, eylemleri değil fikirleri canlandırıyor. Önceki kuşak serileri korumak için bu başarıları küçümsemeye gerek yok. Meseleyi eskiye karşı yeni olarak görmek bizi hiçbir yere götürmez. Daha dar ve sağlam iddia şu: Klasikler bir tarih ödevi değil, hâlâ birinci sınıf seyirlikler. Kusurlarıyla başa çıkmak için dikkatli seçim yaparsın. Çok uzun bir seride mantıklıysa hikâye arkları üzerinden izle. Yalnızca yayın takvimini doldurmak için var olan kısımları atla. Orijinal çizimlerin bulanık göründüğüne karar vermeden önce düzgün bir kopya bul. Bu, özel muamele istemek değil. İzleyiciler zaten modern televizyon yapımlarının hangi kısımlarının zamanlarına değeceğine karar veriyor. Eski animeler de aynı temel değerlendirmeyi istiyor. Bir serinin zayıf kısımları olabilir ve yine de kendi şartları içinde görülmeyi hak eden sahneler, hatta bütünüyle hikâye arkları sunabilir.

Erişim, İşçilikten Çok Daha Fazla Değişti

İnsanların klasiklere karşı kanıt olarak kullandığı modern örneklere yakından bak. Mob Psycho’nun sahne düzeni ve Frieren’ın sabrı, modern bir bütçeyle desteklenen altın çağ içgüdüleri. Araçlar ve takvimler değişti, ama kompozisyona ve ölçülülüğe gösterilen temel özen yoktan var olmadı. İzleyiciler için asıl büyük değişim erişimdi. Bir zamanlar bu döneme adım atmak, baskısı tükenmiş kutu setlerinin peşine düşmek, bölge kilitli disklerle uğraşmak ya da doğru kişiyi tanımak demekti. Yu Yu Hakusho artık Crunchyroll, Netflix, Hulu ve Tubi’de yasal olarak bulunuyor. Bu, seriye 4 ayrı giriş kapısı açıyor ve eskiden merakla oynat tuşuna basmak arasında duran arayışı ortadan kaldırıyor. Monster’dan Revolutionary Girl Utena’ya ve Akira’ya kadar dönemin en iyi eserlerinin büyük kısmı da aynı erişim kolaylığından yararlandı. Kolay erişim, bir zamanlar gerçekten ağırlığı olan tek pratik itirazı ortadan kaldırıyor. Klasiklere ulaşmak zordu, bu yüzden izleyiciler anlaşılır biçimde o hafta eş zamanlı yayımlanan yapımlara yöneliyordu. Şimdiyse işe yarayan ölçüt çok daha basit: Bu seri bu akşam izlemeye değer mi? Yu Yu Hakusho tüm zamanların en iyileri listelerinde hâlâ üst sıralarda yer alıyor ve bu konumu yalnızca duygusallıkla açıklanamaz. Çizim tarzı onu belirli bir döneme yerleştiriyor, ama temel çekiciliği o döneme hapsolmuş değil. Bir değeri olduğunu öğrenen aksi bir çocuğun hikâyesi eskimez. Onun değişimini inandırıcı kılmak için gereken beceri de öyle. Yeni yapım yöntemleri animenin gösterebileceklerini genişletebilir, eski serilerse bir yönetmenin neyi göstermeyi seçtiğinin ekipmanın yaşından çok daha önemli olduğunun kanıtı olmaya devam ediyor.

Sıkça Sorulan Sorular