İdol Anime Patlaması: Macross'tan Oshi no Ko'ya

Minmay'in Mirası: Türün Doğduğu Yer

Bu tür 1980'lerin başında, bir mecha animesinin içinde doğdu. Super Dimension Fortress Macross, şarkıları yıldızlararası bir savaşta gerçek bir silaha dönüşen pop idolü Lynn Minmay'i tanıttı. Böylece bir animede ilk kez bir şarkıcının performansı hikâyenin sonucunu belirleyen unsur oldu. Bir konserin hikâyenin kaderini belirleyebilmesi fikri, sonrasında gelen her şeyin tohumu. Bu soyun izini doğrudan Macross Frontier'a kadar sürebilirsin. Orada köklü süperstar Sheryl Nome ve yükselen yıldız Ranka Lee adlı 2 rakip diva, sahneyi savaş alanına, düetlerini de doruk noktasına dönüştürüyor. Macross, idol müziğini hem orduları hem de kalpleri harekete geçirebilen bir güç olarak görüyor. Türün bağımsız bir ticari fırsat olarak değil, gösteriyle ve büyük risklerle iç içe burada başlaması önemli. Bir performansın hikâyenin hem duygusal hem de gerçek anlamda itici gücü olabileceği fikri, idol patlamasından bir kategori olarak söz edilmesinden çok önce, en başından beri işin içindeydi.

Asıl Büyük Sahne Konser

Türü bir üretim makinesine dönüştüren yapısal neden şu: Bir shonen animede doruk noktası dövüştür. İdol animede ise performanstır ve performans sonsuz kez yenilenebilir. Bir turnuva hikâyesi biter; bir grup ise her bölüm yeni bir şarkı, yeni bir kostüm ve yeni bir koreografiyle yeni bir konser verebilir, hem de sonsuza kadar. Bu da türe hiçbir dram türünde bulunmayan bir şey sağlar: Belirli aralıklarla yeni ve satılabilir içerik üretmek için hazır bir neden. Bu fikri endüstrileştiren dalganın öncülüğünü, bir grup kurup onu boş prova salonlarından biletleri tükenen sahnelere kadar takip etmek üzerine kurulu The iDOLM@STER ve Love Live serileri yaptı. Her hikâye bölümü yeni bir gösteri için bahane, her gösteri de yeni bir single demek. Dans sahneleri de türün teknik gösteri alanına dönüştü. Stüdyolar, yalnızca elle çizimle hafta hafta sürdürülmesi imkânsız koreografileri canlandırmak için CG bütçelerini buraya akıtıyor. Büyük gösteri sahnesi idol animenin tali bir parçası değil. Makinenin ta kendisi ve sonsuza kadar çalışacak şekilde tasarlanmış.

Medya Karması: Turneye Çıkan Kurgu

İkinci motor ekranın dışında çalışıyor. Bir idol anime nadiren sadece bir animedir; medya karmasının bir parçasıdır ve en değerli parça gerçektir. Karakterleri seslendiren kadın oyuncular, kurgusal bir grubun ete kemiğe bürünmüş hâlini görmeye gelen hayranlarla gerçek arenaları doldurarak şarkıları kostümleriyle canlı seslendirir. Love Live ve The iDOLM@STER yalnızca disk satmadı; oyuncu kadrolarını konserler veren turne gruplarına dönüştürdü. Buna karakterlerin kaderini belirleyen, hayranların oy kullandığı popülerlik anketleri ve oyuncuların favori karakterlerini çekmek için gerçek para harcadığı mobil oyunlar da eklendi. Ekranda kurgu, sahnede canlı sanatçılar, uygulamada harcama: Bu 2.5D döngü, idol serilerinin anime bittikten çok sonra bile neden para basmaya devam ettiğini açıklıyor. Başka hiçbir tür izleyicisini ürüne bu kadar sıkı bağlamıyor. Anime konserin reklamını yapıyor, konser oyunun reklamını yapıyor ve bütün bu döngü kendi kendini besliyor. Bu makine hakkında ne düşünürsen düşün, türün uzun ömürlülüğünü herhangi bir hikâye unsurundan daha iyi açıklıyor. İdol animenin arkasındaki sektör, asıl başrolü kapıyor.

Azmin Hikâyesi

Ticari ürünleri çıkar, geriye sapasağlam bir hikâye kalır. İdol anime özünde pullarla süslenmiş bir spor hikâyesidir: İmkânsız bir hayalin peşinden koşan, bitmek bilmeyen provalarla birbirine bağlanan, rakiplerle, düşüşlerle ve sürekli dağılma tehdidiyle yüzleşen bir grup tanınmamış insan. Turnuvanın yerine konseri koyduğunda hikâyenin aşamaları aynıdır: antrenman montajı, yıkıcı yenilgi, geri dönüş ve her şeyin ortaya konduğu son sahne. Bu yapı, türün diğerlerini bitiren moda döngülerinden daha uzun yaşamasını sağlıyor. Onu herhangi bir ortama taşıyabilirsin, yine de işe yarar: Okullarını kurtarmak için kulüp kuran liseli kızlar, memleketlerinin adını duyurmaya çalışan taşralı gençler, son kez ilgi odağı olabilmek için çırpınan deneyimli sanatçılar. Hayal, en iyi anlamıyla evrensel; içini istediğin yüzlerle doldurabileceğin bir çerçeve. İzleyicilerin bu karakterleri sahiplenmesini sağlayan dostluk temasıyla birleşince, bütün sektörün dayandığı güçlü ve kişisel bağlılığı yaratıyor. Hikâye bilerek basit tutuluyor, çünkü büyütülüp çoğaltılabilen hikâyeler basit olanlar.

Tür Kendi Efsanesini Yiyor

2010'ların sonlarına gelindiğinde tür, kendi üzerine düşünmeye başlayacak kadar yerleşmişti ve en ilginç işlerini de burada üretti. Zombie Land Saga, bir grubun yükselişini anlatan standart fikri alıp grubu yeniden canlandırılmış cesetlerden oluşturdu: Ölü kızlar, bağırıp duran, hayallere kapılmış bir menajer tarafından idol olarak hayata döndürülüyor. Dalga geçtiği şeye açıkça sevgi duyan bir parodi bu. Türün kendi klişelerini espri malzemesi yaparken, hak ederek ulaştığı konser sahnelerinde yine de tüyleri diken diken etmeyi başarıyor. Ardından Oshi no Ko hicvi bir neştere dönüştürdü. Sevilen bir idolün cinayetiyle açılıyor ve bu şoku kullanarak izleyiciyi sektörün perdesinin arkasına çekiyor: yapay gülümsemeler, parasosyal takıntı ve çok genç sanatçıların sömürülmesi. Tam da bunu yaparak döneminin en çok konuşulan animelerinden biri oldu. Aynı on yıl içinde hem kendi hayalini kutlayabilen hem de ona otopsi yapabilen bir türün fikirleri tükeniyor olamaz. Bu, türün kendini içeriden eleştirecek kadar zenginleştiğinin kanıtı.

Karşı Görüş: Kılık Değiştirmiş Bir Ürün Pazarlama Makinesi

En güçlü itiraz, dürüst olanı: İdol anime, bir yandan da hikâye anlatan bir ticari ürün makinesi. Bu görüşe göre animeler CD, gacha çekilişi ve rafları dolduran karakter ürünleri satmak için var. İdoller önce ürün, sonra karakter; hikâyeler ise duygusal müziklerle süslenmiş reklamlardan ibaret. Daha kötüsü, bu yapımların cazip gösterdiği gerçek sektörün içinde ciddi çürüme var: yıpratıcı programlar, kısıtlayıcı sözleşmeler, sevgili yasakları ve akıl almaz derecede genç yaşta sözleşme imzalayan sanatçılar. Bu eleştiri paranoyakça değil; ekonomik açıdan büyük ölçüde doğru ve idol animeyi saf sanat olarak pazarlayan herkes kendini kandırıyor. Ama ticari amaç hiçbir zaman sanatsal değeri ortadan kaldırmadı ve kalıcı pek çok eser, içi boş olmadan kendini ürün satışlarıyla finanse ediyor. Daha da çarpıcı olan şu ki en iyi idol animeleri zaten eleştirmenlerle aynı fikirde. Oshi no Ko'nun bütün tezi bu sömürü üzerine kurulu ve Zombie Land Saga, idollerin üretilmiş ürünler olmasıyla açıkça dalga geçiyor. Kendi sektörünü suçlamaya bu kadar istekli bir tür, makineyi saklamıyor; onu sahneye çıkarıyor. Uzun ömürlülüğü, sektör yokmuş gibi davranmasından değil, hayalle sektörü dürüstçe birleştirmesinden geliyor.

Sıkça Sorulan Sorular