Altyazı mı Dublaj mı: Bu Tartışma Neden Hiç Bitmiyor?

Her Dublaj Başlı Başına Bir Yapım

Cowboy Bebop'un jeneriğine bakıp yönetmenleri saymaya başla. İngilizce versiyonun ADR yönetmeni olarak Mary Elizabeth McGlynn'in adı geçiyor. Almanca versiyonu Björn Schalla yönetti ve metnini yazdı. Cristina Hernández, Latin Amerika İspanyolcası versiyonunun hem Funimation hem de Netflix sürümlerini yönetti. Brezilya Portekizcesinde ise tek değil, 2 dublaj var. Funimation yapımını Marcelo Campos, daha sonraki Netflix yapımını ise Fábio Lucindo ve Fernanda Bullara yönetti. Yani tek bir serinin 4 dilde jenerikte adı geçen 6 dublaj yönetmeni var. Bu dillerden birinde 2 ayrı ekip kendi yorumlarına dayanan kararlar verdi. Bu gerçek, tartışmanın büyük kısmının dayandığı temel varsayımı çürütüyor. 'Dublaj' denen tek bir şey yok. Bazen aralarında yıllar olan, farklı şirketlerce yapılmış ayrı ayrı dublajlar var. Yönetmenleri farklı oyuncular seçiyor, repliklerin temposunu farklı belirliyor ve her karakterin nasıl duyulması gerektiğine dair kendi fikirlerini ortaya koyuyor. 'Dublajları' tek bir kategori olarak reddetmek, gerçekte var olmayan tek tip bir ürünü reddetmek demek. Jenerik ise birbirinden ayrı yapımları gösteriyor.

Altyazı Lehine En Güçlü Argüman

Altyazı lehine en güçlü argümanın seçkincilikle ilgisi yok ve ciddiye alınmayı hak ediyor. Shinichirou Watanabe, Cowboy Bebop'u yönetti, önemli bölümlerinin birçoğunun storyboard'unu çizdi ve açılış ile kapanış sekanslarını bizzat yönetti. Youko Kanno'nun müzikleri, Japonca ses performanslarına eşlik edecek şekilde hazırlandı. Serinin yönetmeninin onayladığı bir performans, sonradan yapılan bir yerelleştirmenin tam olarak erişemeyeceği biçimde eserin yaratıcı bütününe aittir. Bazı yapımlar orijinal sesle karakteri öyle sıkı bağlar ki seçim bu noktada kesinleşir. Bu bağı inkâr etmek dürüstçe olmaz. Ancak katı orijinalciler, altyazıları hiç dokunulmamış bir orijinale doğrudan erişim gibi anlattıklarında işi fazla ileri götürüyor. Altyazı da bir uyarlamadır. Çevirmen, dilin üslubu, deyimler, hitap ekleri ve başka bir dile olduğu gibi aktarılamayan şakalar hakkında karar vermek zorundadır. Ardından bu tercihler, izleyicinin yeterince hızlı okuyabileceği satırlara sığdırılmalıdır. Japonca bilmiyorsan diyalogla aranda her zaman başka birinin yorumu vardır. Altyazılı izleyen biri de bu aracılığı ortadan kaldırmış değildir. Yalnızca tercih ettiği aracılık biçimini seçmiştir. Bu geçerli bir zevk meselesidir ama başkaları adına seçimi belirleyemez.

Ekranın Senden İstediğine Göre Seç

Pratik bir değerlendirme, iki kamptan birine bağlı kalmaktan daha iyi sonuç verir. Bir yapımın her saniye ne kadar görsel bilgi sunduğunu, sonra da anlamının ne kadarının diyaloglara dayandığını düşün. Bakemonogatari, karenin içine yazılar gizler ve şakalarını aktarırken kompozisyondan yararlanır. Böyle bir durumda altyazılar tarafsız bir katman değildir. Görüntü zaten dikkatini isterken gözlerine bir görev daha yüklerler. Yoğun animasyonlu aksiyon sahneleri de benzer bir sorun yaratır. Bir satırı okuyarak geçirdiğin her saniye, koreografiyi çevresel görüşünle takip ettiğin bir saniyedir. Monster ise ölçeğin diğer ucunda yer alır. Ağır tempolu ve sakindir; büyük ölçüde konuşmalara veya sabit duran yüzlere dayanır. Bu sahnelerde okumak çok az şey kaybettirirken ses performansındaki küçük ayrıntılar büyük önem taşır. Bu farklardan yararlı bir kural çıkıyor. Yükün çoğunu görüntü taşıyorsa dublaj daha fazlasını görmeni sağlar. Yük diyaloglardaysa altyazı izleme deneyiminden daha az şey götürür. Bu, animeyi nasıl izleyeceğine dair kalıcı bir karar değil. Her yapımın gerçekten nelere dikkat etmeni istediğine bakarak yeniden vereceğin bir karar.

Yerelleştirilmiş Ses Kaydı Türe Daha İyi Uyabilir

Cowboy Bebop, dublaj lehine daha az duyulan bir argüman da sunuyor. Seri, türlerden oluşan bir kolaj: Caz müzikleri eşliğinde Güneş Sistemi'nde dolaşan bir ödül avcıları ekibini takip eden, kara film havasında bir uzay westerni. Spike, Jet ve Faye, sert polisiye anlatılarla özdeşleşen kuru ve yaralı bir atışma dili kullanıyor. Bu konuşma tarzı zaten başından beri Amerikan dilinden geliyor. Pek çok izleyici için bu replikleri İngilizce duymak yapımı kimliğinden uzaklaştırmıyor. Diyalogları, serinin beslendiği geleneklerden birine yaklaştırıyor. Black Lagoon aynı fikri daha da ileri taşıyor. Birden fazla dilin konuşulduğu suç dünyasında İngilizce hikâyaya doğal biçimde ait, çünkü karakterlerin o dili konuştuğu varsayılıyor. Fullmetal Alchemist: Brotherhood ise başka bir becerinin değerini gösteriyor. Kalabalık bir kadroyu çok uzun bir yayın süreci boyunca tutarlı tutmak devamlı emek ve ustalık gerektirir; bu tutarlılık da pek çok izleyicinin neden dublajı varsayılan versiyon olarak gördüğünü açıklamaya yardımcı oluyor. Orijinal dile sadakat ile bir serinin yapmaya çalıştığı şeye sadakat farklı yönlere işaret edebilir. Dil, yapımın bir parçasıdır; tür, mekân ve oyunculuk tarzı ise izleyiciyi başka bir ses kanalına çekebilir.

Eski Bedeller Ortadan Kalktı, Tartışma Kaldı

Bu kavgayı ilk başta pratik açıdan önemli kılan koşullar artık yok. Bu durum kavganın neden sürdüğünü de açıklamaya yardımcı oluyor. Eş zamanlı yayınlardan önce dublajlı sürümler geç ve fiziksel medyada çıkardı. Bazen altyazılı sürüm, dublaj erişilebilir hâle gelmeden çok önce dolaşıma girmiş olurdu. Bir versiyon seçmek beklemek, aynı yapım için iki kez para ödemek veya belki de hiç değiştirme fırsatı bulamayacağın bir sürüme bağlı kalmak anlamına gelebilirdi. Seçimin zaman ya da para maliyeti vardı, bu yüzden izleyiciler onu insanların bir satın alma kararını savunurken sıkça gösterdiği tutkuyla savunuyordu. Cowboy Bebop artık Crunchyroll, Netflix, Hulu, Amazon Prime Video ve Tubi'de bulunabiliyor. İzleyici aynı ekranda, sahneden çıkmadan veya yeniden ödeme yapmadan tek tuşla ses kanalları arasında geçiş yapabiliyor. Kararın pratik bir maliyeti kalmayınca anlaşmazlık bir kimlik göstergesine dönüşüyor. İnsanlar bunu ne kadar ciddi olduklarını, ne zamandır anime izlediklerini veya anime dünyasına hangi kapıdan girdiklerini göstermek için kullanıyor. 'Dublaj sıradan izleyiciler içindir' iddiasının, onu destekleyen eski işçilik argümanları geçerliliğini yitirdikten sonra da yaşamasının nedeni bu. Muhtemelen bu tartışmadan sonra da yaşayacak, çünkü artık hoparlörden gelen ses kaydından çok bir gruba ait olmakla ilgili.

Ses Kaydı Seçmenin Daha İyi Bir Yolu

Birkaç pratik kural, bir tarafa bağlılığını ilan etmekten daha yararlı. İlk izleyişinde, gözlerini görüntüden ayırmadan yapımı takip etmeni sağlayan ses kaydını seç. Anlamak, saflıktan daha önemli; tekrar izlemek de diğer performansı duymak için doğal bir fırsat sunar. Cowboy Bebop'un bölümleri kendi içinde birer hikâye anlatır ve seri tekrar tekrar izlenmeye son derece uygundur. Ona muhtemelen yeniden döneceksin; ikinci izleyişte Spike'ı farklı bir sesle duymak da başlı başına keyifli olabilir. Bunun bir ödün gibi hissettirmesi gerekmez. Bir dublaj daha başlarda ilgini kaybettirirse bu tepkiyi o yapım ve yönetmeni hakkında bir işaret olarak değerlendir. Bu, dublajın bütünü hakkında kesin bir şey söylemez. Hiçbirinin sana göre olmadığına karar vermeden önce başka bir serinin dublajını dene. Komedi ve kelime oyunları özellikle dikkat edilmeyi hak ediyor, çünkü yerelleştirmenin en zor ve en az görünür emeklerinden bazıları burada veriliyor. Altyazılı ve dublajlı versiyonların gerçekten farklı metinlere dönüşebildiği yer de burası. Birini geçerli, diğerini sahte saymak yerine onları iki ayrı eser olarak karşılaştır. Asıl tehlike sözde yanlış ses kaydını seçmek değil. Daha kötü olan, bir yabancının onayladığı seçime uyup onunla bağ kuramamak ve diğer versiyonunda sevebileceğin bir yapımı sessizce bırakmak.

Sıkça Sorulan Sorular