Studio Trigger’ın Kendine Has Tarzı: İmkânsızın Ötesine Geç

Stüdyo Şirket Olmadan Önce Bir Yöntemdi

Hiroyuki Imaishi’nin Gurren Lagann jeneriğindeki görevlerine bakınca bütün tez ortaya çıkıyor. Yönetmenliğin yanı sıra storyboard, anahtar animasyon ve mecha animasyon yönetiminde de görev alıyor. Hatta neredeyse inanılmaz ama reklam arası geçiş görsellerinde bile imzası var. Yönetmenler işleri başkalarına devreder. Imaishi ise çizimlerden elini çekmedi. Yanında Kazuki Nakashima, seri kompozisyonunu üstlenip senaryoların büyük kısmını yazdı. Bu, göründüğünden daha önemli, çünkü birinin animatörlere tanınan bunca özgürlüğe dayanacak kadar sağlam bir omurga kurması gerekiyordu. Imaishi ve Masahiko Otsuka daha sonra Trigger’ı kurmak için GAINAX’tan ayrıldığında yanlarında bir seriyi götürmediler. Gurren Lagann, GAINAX’ta kaldı. Götürdükleri şey çalışma yöntemiydi. Kill la Kill, Imaishi ile Nakashima’yı yeni bir isim altında yeniden buluşturdu. İki dizinin hikâyeleri arasında hiçbir bağ olmasa da sonuç, bu yaklaşımın doğrudan devamı gibi görünüyor.

Model Dışı Çizim Hata Değil, Anlatım Dili

Hayran veritabanları Gurren Lagann’ı “model dışı animasyon” etiketiyle tanımlıyor. Neredeyse başka her yapımda bu bir şikâyet olurdu: Çizimlerin karakter tasarım şablonlarından uzaklaştığı anlamına gelirdi. Buradaysa bir ifade biçimi. Duygu genişlediği için yüz de uzuyor. Bir beden, doğru çizilmiş hâlinden daha güçlü bir etki bıraktığı için hiçbir omurganın izin vermeyeceği bir poza bürünüyor. Sektörde varsayılan yaklaşım hassasiyet: Karakteri modele sadık çiz, dramı storyboard taşısın. Bu yaratıcı çizgi ise önceliği tersine çeviriyor ve animatörün elinin, anın etkisi uğruna kareyi biçimlendirmesine izin veriyor. GAINAX’ın önceki cesur işlerinde de bu miras görülüyor: FLCL aynı özgürlüğü ergenliğe, Gunbuster ise melodrama uyguluyor. Bunun gerçek bir bedeli var ve adını koymak gerek. Görüntüyü durdurduğunda bir kare açıkça hatalı görünebilir. Hareket hâlinde, o hızda ise daha temiz bir çizimin verebileceğinden çok daha güçlü bir etki bırakıyor.

Tırmanış Bir Gürültü Meselesi Değil, Yapının Kendisi

Tırmanış işe yarıyor çünkü hikâyenin yükünü taşıyor. Gurren Lagann yer altındaki bir köyde başlıyor ve yükseliyor: yeryüzü, gökyüzü, yörünge ve ardından daha da ötesi. Sonunda karşıdaki düşman, rakip bir pilottan çok kozmik korkuya yakın bir hâl alıyor. Etiketler süper robot türünün kontrol listesi gibi: gattai, birleşen mecha’lar ve gerçekleşmeden önce avaz avaz adı haykırılan saldırılar. Bunu salt bir güç fantezisine dönüşmekten kurtaran şey, her basamağın bir bedeli olması. Her zafer bir sonraki krizi doğuruyor. Dizi büyük bir zaman atlaması yapıyor ve ikinci yarısını, ilk yarıdaki zaferin gerçekten birinin iyiliğine olup olmadığını sorgulayarak geçiriyor. Rossiu neredeyse tamamen bu soruyu zorlamak için var; Simon ise soruyu tünel kazan çocuk olarak değil, bir lider olarak yanıtlamak zorunda kalıyor. Kill la Kill aynı basamakları, sürekli büyüyen unsur olarak kıyafetlerle çıkıyor. Promare ise ateşle. Mimari aynı, yakıt farklı.

En Güçlü İtiraz: Hepsi Gürültüden İbaret

Bu tarzın bir sınırı olduğu eleştirisi adil, gerçekten de öyle. Yapıyı bir kez kavrayınca sıradaki anları tahmin edebiliyorsun: yenilgi, haykırarak gelen karşı hamle, ölçeğin büyümesi. Yüksek ses nüansları düzleştiriyor ve tamamen sarsılmaz bir inanç üzerine kurulu bu anlatımın belirsizliğe ayıracak yeri yok. Darling in the Franxx, ibretlik bir örnek: Altındaki duygusal mantık sarsılınca maksimalizm hiçbir şeyi güçlendirmiyor, yalnızca gürültü çıkarıyor. Ama bu itiraz, kolay anlaşılır olmayı sığlıkla karıştırıyor. Neyin tehlikede olduğunu bir bakışta anlaşılır kılmak, yaratıcılık eksikliği değil, bilinçli bir anlatım tercihi. Bu çizginin en iyi yapımları da zirvelerin bedelini gerçek kayıplarla ödüyor. Gurren Lagann’ın Aksiyon ve Mecha’nın yanı sıra Dram ve Romantizm türleri altında da yer almasının bir sebebi var. Dizi, sevilen karakterleri hikâyeden çıkarmaktan ve hayatta kalanlara bu yükü taşımayı bırakmaktan gerçekten çekinmiyor. Hiçbir bedeli olmayan tantana gürültüdür. Bunun ise bir bedeli var.

Şöhretinin Gizlediği Çeşitlilik

En gürültülü yapımlar daha geniş kitlelere ulaştığı için Trigger tek ayarı olan bir stüdyo sanılıyor. Oysa öyle değil. Little Witch Academia aynı animatör odaklı içgüdüyü sıcaklığa ve hayranlık duygusuna yöneltiyor. Esnek ve ifadeli çizimler, galaktik ölçekte tehlikeler yerine küçük ölçekli bir coşkuya hizmet ediyor. Bağırış çağırıştan hoşlanmayanlar için de en kolay giriş kapısı bu. Cyberpunk: Edgerunners ise çeşitliliğin en güçlü kanıtı: Aynı hareketli anlatım dili ve duygunun baskısıyla karenin eğilip bükülmesine izin verme cesareti, zafer yerine doğrudan trajediye yöneliyor. Bir zafer turu gibi ilerliyor ve bir yara gibi son buluyor. Zenshu ise anlatımın tonunu bir kez daha değiştiriyor. Bütün bu yapımlarda değişmeyen şey ton, ölçek ya da tür değil. Kadraj üzerinde söz sahibi olan kişi. Asıl imza bu ve cadı okulu komedisinden kendi içinde tamamlanan yürek burkan hikâyelere uzanan bir külliyatı “Trigger tarzı” diye tanımlamanın yetersiz kalmasının sebebi de bu.

Bu Yaratıcı Çizgi Aslında Neyi Değiştirdi?

Kalıcı etki, diğer stüdyoların kopyalayabileceği bir görünüm değil. Deneyen çok ama taklitler çoğunlukla cosplay gibi duruyor. Değişen şey, nelere izin verildiği oldu. Gurren Lagann, bir animatörün kişiliğinin düzeltilmesi gereken bir sapma değil, meşru bir yaratıcı ses olduğu fikrinin normalleşmesine yardımcı oldu. Hâlâ çizim yapan bir yönetmenin de yük değil, kazanç olduğu fikrinin öyle. Bugün sakuga konusunda bilgili bir izleyici kuşağı, sinema seyircisinin görüntü yönetmenlerini takip etmesi gibi tek tek animatörlerin elini takip ediyor ve stüdyolar bu anlayışı açıkça pazarlıyor. Söze başladığımız yerden başla. Gurren Lagann, Crunchyroll ve Hulu’da yasal olarak izlenebiliyor ve bir uyarlama değil, özgün bir yapım. Dolayısıyla hiçbir yönüyle bir mangayı güvence olarak kullanmıyordu. Oradan Kill la Kill ve Promare, yöntemi Trigger adı altında gösteriyor; Cyberpunk: Edgerunners ise olgunlaşmış hâlini. Bu sırayla izlediğinde bütün o aşırılık, çizimlerle savunulan bir teze dönüşüyor.

Sıkça Sorulan Sorular