Studio Madhouse ve Sessiz Mükemmellik Sanatı

Bir Madhouse karesini tanımak neden zor?

Karşılaştırmayı kendin yap. Perfect Blue, bir Hitchcock filmi gibi sahnelenmiş, acımasız bir psikolojik gerilim. Cardcaptor Sakura sıcak, yumuşak hatlı bir çocuk fantezisi sunuyor. Ninja Scroll kirli, kaslı ve yalnızca yetişkinlere yönelik bir şiddet dünyasında geçiyor. Monster bir roman gibi açılan bir gerilim ve kimse sesini yükseltmeden uzun bölümler geçebiliyor. Hunter x Hunter bir shonen olarak başlayıp korku dokunuşları taşıyan bir savaş hikâyesine dönüşüyor. Frieren ise sıradan birine dair bir anının en ağır duygusal yükü taşıyabildiği bir fantastik hikâye. Bu eserleri yan yana koyduğunda sözde ortak görsel imzadan eser kalmıyor. Ortak bir renk paleti, tasarım dili ya da hareket grameri yok. Her yapımının anında tanınmasını isteyen bir şirket bunu marka sorunu olarak görebilir. Madhouse söz konusu olduğunda ise bu uyumsuzluk asıl ipucu. Onun gerçek üretim birimi hiçbir zaman stüdyonun adı olmadı. Kalemi tutan kişi oldu. Şirketi anlamanın en iyi yolu, her projeye uygulanan onaylı bir son görünüşe değil, o kişiye sağladığı çalışma koşullarına bakmak. Katalog tutarsız görünüyor çünkü bu sanatçıların kendileri olarak kalmasına izin verilmiş. Bu özgürlük, Madhouse hakkında yüzeysel olarak birbirine benzeyen karelerden oluşan bir montajın anlatabileceğinden çok daha fazlasını anlatıyor. Stüdyoyu, karenin içinde kendini tanıtmak için ne kadar az ısrar ettiğinden tanıyorsun.

Frieren’ın jeneriği bir ziyaretçi defteri gibi

Frieren’ın ekip listesi bu iddiayı somutlaştırıyor. Ninja Scroll’un acımasız, hareket dolu aksiyonunun ardındaki isim Yoshiaki Kawajiri, serinin en çarpıcı bölümlerinden birkaçının storyboard’unu hazırlıyor. Cardcaptor Sakura, Nana ve Chihayafuru’yu yöneten Morio Asaka, tek bir bölümü yönetmek için geliyor. Kou Yoshinari açılışları ve bir kapanış sekansını, tabloyu andıran, hafifçe titreyen ve el yapımı olduğu açıkça belli olan bir animasyonla üstleniyor. Hironori Tanaka ve Yutaka Nakamura da belirli sahnelerin anahtar animasyonunda karşımıza çıkıyor. Bu ikili, sakuga çevrelerinde adları en çok konuşulan isimlerden, hayranlarının onları seriden seriye değil, sahneden sahneye takip ettiği animatörlerden. Oysa onları bir araya getiren yapım büyük ölçüde yürüyen ve konuşan insanları anlatıyor. Hiçbir yapım takvimi böyle bir kadroyu zorunlu kılmaz. Kawajiri, bir elf hakkındaki sakin bir fantastik hikâye için açıkça gerekli bir isim değil. Ondan katkı istersin çünkü ona ulaşabiliyorsundur, çağrına cevap verecektir ve stüdyonun çalışma modeli, böyle insanların hâlâ girmeyi seçtiği bir yer olmaya dayanıyordur. Jenerik, tamamlanmış yapımın altında duran süslü bir ayrıntı değil. Onun ardındaki güven ağını açığa çıkarıyor. Madhouse, sert hareketleriyle tanınan bir ustayı sessiz düşünceler etrafında kurulu bir hikâyeyle buluşturabiliyor ve katkısının anlam taşıması için ona yeterli alanı bırakıyor. Bu beklenmedik uyum, kurumun kendini ifade etme biçimi.

Ölçülülüğün bedeli göründüğünden yüksek

Sakin animasyon çoğu zaman ucuz animasyonla karıştırılır. Oysa pratikte sakin sahneler hatayı daha az affeder. Gösterişli bir sahne pek çok zayıflığı gizleyebilir. Hareket bulanıklığı, etki kareleri ve bangır bangır bir ses kuşağı kötü bir yerleşimi örtebilir, seyirci de her tercihi inceleyemeyecek kadar hızlı ilerler. Uzun süre tutulan bir plan böyle bir sığınak sunmaz. Frieren bir tarlada, havadaki bir değişimde ya da bir repliğin ardından geçen 2 saniyede kaldığında her şeyin aynı anda dikkatle incelenmeye dayanması gerekir. Arka plan çizimi gözü üzerinde tutmalı. Neredeyse hiç hareket etmeyen bir yüz bile karakter oyunculuğuyla duyguyu aktarmalı. Ses tasarımı, sessizliğin doldurulup doldurulmayacağına karar vermeli. Bu kararlardan birinde küçük bir hata yapıldığında keder, boşluk hissi vermeye başlar. Frieren’ın suluboyayı andıran paleti, seyircinin dikkatini uzun süre tutabileceğine dair bilinçli bir bahis. İzleyiciyi bakmaya devam etmeye çağırıyor, bu da eserin sahneyi ilerletmek için gürültüye yaslanamayacağı anlamına geliyor. Bu tercihi, onunla aynı dönemi paylaşan ve gösteriyi öne çıkaran devlerle, Demon Slayer ve Jujutsu Kaisen ile karşılaştır. O serilerde iddianın kendisi sakuga. Frieren ise iddiasını durağanlık üzerine kuruyor. Bu, para harcamak için daha riskli bir alan çünkü başarı her sahnede kendini ilan etmiyor. Seyirciden kontrolü, aralıkları ve görünüşte olaysız bir görüntünün içindeki duygusal baskıyı fark etmesini istiyor. Böyle anları zahmetsiz göstermek, sanatçılardan özgüven, onları destekleyen yapımdan ise sabır gerektiriyor.

Bir iş stratejisi olarak sabır

Madhouse’un modası geçmiş görülen malzemeleri çoğu zaman uzun soluklu yapımlarda tüm ciddiyetiyle ele alma alışkanlığı da var. Monster, pazarlanabilir bir çekicilik unsuru olmayan, ağır tempolu bir yetişkin gerilimi. Hunter x Hunter, hikâyenin en karanlık ve yan ürünlere dönüştürülmesi en zor kısımlarına ulaşacak kadar ilerledi ve yapım bundan geri durmadı. Chihayafuru, rekabete dayalı bir kart oyununu spor destanı gibi hissettiren bir şeye dönüştürdü. Hajime no Ippo, boks antrenmanlarına bir belgesel kadar sabırla yaklaştı. Parasyte, malzemeyi kanlı sahnelerine indirgemek yerine beden korkusunun felsefi omurgasını korudu. Bunların hiçbiri, finansörlerle dolu bir odada güvenli bir teklif gibi duyulmuyor. Frieren da doğal olarak yanlarına uyuyor. Sonrasında yaşananlarla ilgilenen, duygularını pek göstermeyen bir karakterin başını çektiği ve ağır ağır ilerleyen bölümler dizisi olarak kurgulanmış, yavaş tempolu bir fantastik hikâye. Kâğıt üzerinde bu birleşim ticari açıdan baştan kaybetmiş görünüyor. Ortaya çıkan eser ise bugün topluluğun tüm zamanlar sıralamasının en tepesinde, güya içine giremeyecek kadar sessiz kaldığı bütün klasiklerin önünde yer alıyor. Başarılı bir kumar şans olabilir. Zor malzemeyi bu kadar sık doğru işlemekse stratejiye benzemeye başlıyor. Madhouse, ticari açıdan daha kolay bir bakışın yalnızca engel gördüğü yerde tekrar tekrar dramatik potansiyel görüyor. Ardından uyarlamaya, ilk kararının doğru olduğunu kanıtlayacak kadar zaman tanıyor. Stüdyo bu projeleri, en başta sunulmalarını zorlaştıran özellikleri söküp atarak güvenli hâle getirmiyor. Monster yavaş kalıyor. Hunter x Hunter, shonen yapısının içinde bekleyen karanlığa ulaşıyor. Frieren, içine kapanık başkarakterini ve bildik macera bittikten sonra yaşananlara duyduğu ilgiyi koruyor. Burada sabır, ticari işler halledildikten sonra eklenen yüce bir meziyet değil. İşin bir parçası.

Bu iddiaya getirilebilecek en güçlü itiraz

Bütün bunlara karşı ciddi bir itiraz var: Belki de Madhouse yalnızca bir kabuktan ibaret ve adının kendi başına hiçbir anlamı yok. Ürettiklerinin kalitesi gerçekten de çok değişken. Katalogda her Monster’a karşılık kimsenin savunmadığı, sözleşme gereği yapılmış işler var. Texhnolyze, Kaiba, Dennou Coil, Redline, No Game No Life ve Overlord’u içeren bir liste, tutarlı bir eser bütününden çok bir dosya dolabını andırabilir. Emeğin karşılığını açıkça bireyler de hak ediyor. Satoshi Kon’un filmleri Kon’a ait. Frieren’ın en çok konuşulan sahneleri onları çizen animatörlere ait. Anime hayranları zaten bu sorunun bireysel ekip üyeleri lehine çözüldüğünü düşünüyormuş gibi davranıyor. Sevilen bir seri bir stüdyodan diğerine geçtiğinde izleyiciler bunu hemen fark ediyor. One-Punch Man’in ilk sezonundan sonraki tartışmanın hâlâ sürmesi bunun en bilinen örneği. Bu tepki, seyircinin binanın üzerindeki addan çok ekibi takip ettiğini düşündürüyor. İtirazın her parçası doğru, ama daha büyük iddiayı destekliyor. Bir stüdyonun, yapımdan yapıma hiç değişmeden geçen tek bir ruhu yok. Belirli insanların belirli işler ürettiği koşulları sağlıyor. Bu koşullar arasında takvimler ve bütçeler kadar kimin hayır deme yetkisine sahip olduğu ve kimin yeniden davet edildiği de var. Sanatçıların hakkını teslim etmek kurumu önemsiz kılmaz. Kurumun katkısını nerede aramamız gerektiğini değiştirir. Madhouse, tercihleri yetenekli insanların kendilerine ait gibi görünen ve hissettiren işler üretmesine yardımcı olduğunda önem taşır. Üretim kalitesindeki değişkenlik bu rolü silmez. Stüdyonun adını sahte bir kalite garantisine dönüştürmemizi engeller.

Asıl başarı doğru koşulları yaratmak

İddiaya yönelik alaycı bakış, bunun tekrarlandığını gözden kaçırıyor. Neredeyse her stüdyo bir kez olsun rüya gibi bir jenerik kadrosu kurabilir. Anime tarihi, bir yapımda büyük başarı yakalayıp çalışanlarını tüketen ve aynı başarıyı bir daha gösteremeyen şirketlerle dolu. Madhouse ise bunu nesiller boyunca tekrarladı. Kon’a Perfect Blue ve Millennium Actress’ı yapması için alan açan stüdyo, Kawajiri gibi bir ustanın hâlâ storyboard hazırladığı yer. Günümüzün seçkin serbest çalışanları da ölümlülük üzerine bir fantastik hikâye için burada buluşuyor. Sektörde onlarca yıl süren değişim boyunca bu bağları canlı tutmak, kendine özgü bir görsel görünümü korumaktan daha zor. Bir görünüm üretim hattına indirgenebilir, projeler boyunca tekrarlanabilir ve marka olarak pazarlanabilir. Belirli insanları geri getiren koşullar aynı şekilde standartlaştırılamaz. Bunlar ilişkilere, zevke ve zor bir yapımın onu zor kılan özelliklerini korumasına izin vermeye istekli bir kuruma bağlıdır. Bir birleştirme iş akışı 1 yıl içinde kopyalanabilir. En iyi insanların geri dönmek istediği yer olma itibarı ise kopyalanamaz. Bir takvim her belirlendiğinde, bir uzman her çağrıldığında ve bir projenin kendine özgü biçimini korumasına her izin verildiğinde bu itibarın yenilenmesi gerekir. Madhouse’un kendi eserlerinde yokmuş gibi görünürken onlar için hâlâ önemli olmasının sebebi bu. Stüdyonun katkısı karenin çevresinde, onu kimin üreteceğini ve kişiliğinin eserde yaşayıp yaşamayacağını belirleyen pratik kararlarda yatıyor. Dolayısıyla stüdyoya özgü bir görünümün yokluğu, muhakeme eksikliği anlamına gelmiyor. Kararın daha önce, insanlar iyi seçilirken ve geldiklerinde onlara güvenilirken verildiğinin kanıtı.

Madhouse’a nereden başlamalı?

Tek bir doğru başlangıç noktası yok, bu da tek bir görsel kimliği olmayan bir stüdyoya yakışıyor. Ne istediğine göre seç. Frieren, bu iddiayı en güncel ve en açık hâliyle sunuyor. Aynı zamanda anime izlemeyen birine önermesi en kolay yapım. Monster, Madhouse’u en disiplinli hâlinde gösteriyor ve bir yapım sabra bağlandığında bunun neler sağlayabileceğini ortaya koyuyor. Death Note, birbirine karşı hamlelerini düşünen 2 kişinin bir şampiyonluk maçındaki gerilimi yaratabileceğini kanıtlıyor. Hunter x Hunter uzun bir yolculuğa çıkmanı istiyor, ardından shonenin gerçekten tehlikeli bir hâl alabileceğine dair en güçlü kanıtı sunuyor. Oradan kataloğun daha tuhaf uçlarına doğru ilerle. Perfect Blue ve Millennium Actress, Kon’un biçimsel cesaretini sergiliyor. Kaiba ve Dennou Coil, başka kimsenin finanse etmeyeceği fikirlerin peşinden gidiyor. Redline ise el çizimiyle yaratılmış, katıksız bir maksimalizm sunuyor. Bu, her yapımın sana ekranda tutarlı bir stüdyo yöntemini takdir etmeyi öğrettiği bir yolculuk değil. Eserler farklı yönlere çekiyor çünkü yaratıcıları da öyle. Görünürdeki bu tutarsızlık, işine yarayacak kanıtın kendisi. Birkaçını izle, tekrarlanan bir görsel damganın yokluğu gözünden kaçamaz. Değişmeyen şey, seçilen malzemeye gösterilen ciddiyet ve onu uyarlayan insanlara tanınan alan. Zaten ilgini çeken şeyle başla, ardından onunla en az ilişkili görünen yapıma geç. Bu 2 eser arasındaki mesafe, Madhouse hakkında tipik bir kareyi ayırmaya çalışmaktan daha fazlasını anlatacak.

Sıkça Sorulan Sorular