Studio Ghibli Filmleri Neden Hiç Eskimiyor Gibi Görünüyor?

Ghibli Emeğini Nereye Harcıyor?

Bir Ghibli filminin neleri baştan sona canlandırma zahmetine girdiğine dikkat et. Ruhların Kaçışı’nda bir kızın ayakkabılarını yeniden ayağına geçirmesi için olağanüstü miktarda zahmetli çizim kullanılıyor. Başka bir sahnede Makkuro-Kurosuke, yani is cinleri, Kamajii’nin kazan dairesinin zemininde kömür parçaları sürüklüyor, ama yük çok ağır olduğu için yolun yarısında vazgeçiyorlar. Bu iki hareket de hikâyeyi ilerletmiyor, ilerletmesi de gerekmiyor. Kitarou Kousaka’nın animasyon yönetimi, Shinya Oohira, Shinji Hashimoto ve Akihiko Yamashita gibi isimlerin anahtar animasyonlarıyla birlikte çabayı ve kütleyi sahnenin konusu hâline getiriyor. Nesnelerin ağırlığı var. Merdivenleri çıkmak zaman alıyor. Küçük bedenler baskı altında sakarlaşabiliyor. İnsan bedenleri bir yüzyıl önce de bütün bunları yapıyordu, bir yüzyıl sonra da yapacak. Bu yüzden çizimler üretildikleri döneme hapsolmuş hissettirmiyor. Bunu kendine özgü bir teknik ve güç sıralaması etrafında kurulan hemen her aksiyon serisiyle yan yana koy. Animasyonun kendisi etkileyici kalsa bile koreografisi yakalamaya çalıştığı yılın modasını taşıyor. Ghibli’nin sıradan hareketlere gösterdiği özen, filmlerine çok daha uzun bir ömür veriyor.

Bir İş Günü Etrafında Kurulan Fantastik Dünya

Fantastik eserlerin çoğu mitolojiye dayanır. Ghibli ise emeğe dayanır. Ruhların Kaçışı’nı bir kehanet değil, çalışma hayatı ilerletir, çünkü Chihiro işe girerek hayatta kalır. Yubaba’nın yönetecek bir işletmesi ve uygulatacak bir sözleşmesi vardır, bu yüzden otoritesi uzaklardaki fantastik bir zalimden çok bir işletme sahibininkine benzer. Rin yeni gelen kıza içerler, sonra da işlerin gerçekte nasıl yürüdüğünü bilen bir iş arkadaşı gibi sessizce onu kollar. Bodrumda ise Kamajii bütün tesisi ayakta tutar. Kazuo Nagai ve Naoya Tanaka’nın arka planları kalıcılığını konsept çizimlerine değil, işleyen mekânlara benzemelerine borçlu. Koridorlar bir yerlere çıkıyor. Binanın su tesisatı ve servis merdivenleri var, katlardan biri çalışanlara, diğeri misafirlere ayrılmış. Castle in the Sky ve Howl’s Moving Castle da aynı kaynaktan besleniyor. Princess Mononoke de öyle: Demirhanenin iş gücüne ve pazara ihtiyacı var, ormandan nefret etmek için de somut bir sebebi. Modaya uygun mitolojiye yaslanan fantastik bir dünya, o mitoloji tarzı gözden düşer düşmez yaşını göstermeye başlar. Çalışma üzerinden açıklanan bir dünya ise kalıcıdır, çünkü çalışma değişmez. Fantastik dünyayı bu gerçek etrafında kurmak, yenilik hissi kaybolduktan çok sonra bile mekânın anlaşılır kalmasını sağlar.

Ghibli Basit Bir Kötü Karakteri Reddediyor

Bu savı en açık biçimde karşıt karakterler destekliyor. Yubaba açgözlü ve buyurgan, ama davranışlarının kendi içinde eksiksiz bir mantığı var. Sözünü tutuyor, kocaman bebeğinin üzerine titriyor ve herkesin işletme yönettiği bir dünyada kendi işletmesini yönetiyor. Onun karşıtı olarak konumlandırılan Zeniba, iyi davranışın ödülünden çok, aynı gücün farklı tavırlarla dışa vurumu. Kaonashi, yani No-Face, daha keskin bir yaratım. Kendine ait bir benliği olmayan bu varlık, ancak hamamın zaten ödüllendirdiği değerleri içine çektikten sonra canavarlaşıyor. Geleneksel bir kötü karakterden çok, doyumsuzluğa yönelik bir eleştiri o. Princess Mononoke bu yaklaşımı varabileceği en uç noktaya taşıyor ve yanlış bir taraf belirlemeyi düpedüz reddediyor. Belirli bir dönemin ahlaki paniğinden oluşturulan kötü karakterler çabuk bayatlama eğilimindedir. Neredeyse herhangi bir moda akımının çok övülmüş bir karşıt karakterine dönüp baktığında, eski korku bir dönem kostümü gibi görünebilir. Buna karşılık, sırf daha fazlasını isteme arzusu yüzünden yıkıma sürüklenen bir karakter için tarihsel açıklama gerekmez. Bu zaaf Ghibli onu ekrana taşımadan önce de tanıdıktı, bugün de tanıdık.

Bazı Ghibli Filmleri Gerçekten Eskidi

En güçlü itirazı ciddiye almak gerek: “Ghibli hiç eskimez” demek, kısmen hayatta kalma yanlılığını yansıtıyor. İnsanların tekrar tekrar izlediği filmler My Neighbor Totoro, Kiki’s Delivery Service, Princess Mononoke ve Ruhların Kaçışı. Aynı rafta, oradan oraya savrulan dağınık yapısıyla gerçekten ağır ilerleyen Pom Poko ve modern tempoyla büyümüş birine sevdirmesi zor olan My Neighbors the Yamadas da var. The Cat Returns, üzerinde başka bir logo olsa unutulacak hafif ve hoş bir film. Porco Rosso bile hakkını tam olarak veremediği bir aşk hikâyesine yaslanıyor. Bu eleştirinin tamamını kabul et, daha geniş sav yine de güçleniyor. Daha zayıf filmler tam da yöntemin ortadan kalktığı yerlerde tökezliyor. Bir olay örgüsü aracına, skeçlerden oluşan bir yapıya ya da kaybolmuş bir çevreye duyulan sevgiye dayandıklarında eskimeye başlıyorlar. O anlarda gözlemlenmiş davranışlar ve çözüme kavuşmayan ahlaki gerilim artık filmi taşımıyor. Kalıcılık hiçbir zaman markanın garantisi değildi, renk paletiyle de ilgili değildi. Studio Ghibli’nin kendisinin bile bazen terk ettiği bir disiplinden geliyordu.

Joe Hisaishi Sessizliğin Ne Zaman İşe Yaradığını Biliyor

Joe Hisaishi, Ruhların Kaçışı’nın müziklerini besteledi, yönetti ve bu müziklerde piyano çaldı. Ancak müzikler hakkında en çok şey öğreten, ne kadar sık hiç müzik duyulmadığı. Filmler genellikle ortam sesiyle başlıyor. Rüzgârı ya da suyu, sular altında kalmış bir hattan geçen treni ve ahşaba basan ayak seslerini duyuyorsun. Piyano sonunda girdiğinde etkili oluyor, çünkü önceki bölüm boyunca her sahnenin altında durup izleyicinin duygularını önceden hazırlamamış oluyor. Bir durum komedisinin kahkaha efekti de aynı nedenle bir on yıl içinde eskiyebilir. Ne hissetmen gerektiğini doğrudan söyleyen her müzik, bu talimatları veren dönemin zevkini içinde saklar. Zevkler değişir, ölçülülük kalır. Bu, Ghibli’nin sessiz bölümlerinin neden yalnızca yavaş değil de telaşsız hissettirdiğini de açıklıyor. Film dokusuyla izleyicinin dikkatini zaten kazanmıştır, bu da ona bir süre konuşmayı bırakma özgürlüğü verir. Grave of the Fireflies da aynı ilkeyle işliyor. Hüznü filmi neredeyse izlenemez kılsa da etkisi sürüyor.

Ghibli Görünümünü Kopyalamak Neden Yeterli Değil?

Tanıdık “Ghibli görünümü” bir filtreye indirgendi: yumuşak gökyüzü, dolgun kümülüs bulutları ve yeşil bir tepe. Asıl yükü hiçbir zaman dış görünüş taşımadığı için, özgün etkinin neredeyse hiçbiri bu aktarımdan sağ çıkmıyor. Anlamlı bir miras devralan sinemacılar ise çalışma yöntemini benimsedi. Your Name ve Weathering With You asıl bütçelerini ışık ve hava koşullarının yanı sıra sıradan bir günün fiziksel uğraşlarına harcıyor. Wolf Children esas olarak bir evin düzenini sürdürmenin gerekleriyle ilgileniyor. A Silent Voice ve Look Back neredeyse tamamen gözlemlenmiş küçük davranış parçalarından kuruluyor ve iki film de izleyiciye kimse hakkında hazır bir hüküm sunmuyor. Yaşamaya devam eden miras bu. Ruhların Kaçışı’nın onlarca yıl sonra hâlâ tüm zamanlar listelerinin üst sıralarında yer almasının nedeni de bu. Onu koruyan, daha ilk yıllarında başyapıt olarak kabul edilmesi değildi. Film, son kullanma tarihi olmayan unsurlara bel bağladı: bedenlerin nasıl hareket ettiğine, işlerin nasıl yapıldığına, doyumsuzluğun insanlara ne yaptığına ve sessizliğin izleyicinin neleri fark etmesine izin verdiğine. Renk paletini kopyala, sonuç bir ekran koruyucusuna benzer. Disiplini öğren, film belki senden daha uzun yaşar.

Sıkça Sorulan Sorular