Mamoru Hosoda: Aileyi Görsel Bir Şölene Dönüştüren Yönetmen

Toei'de Deneyim Kazanmaktan Kendi Stüdyosuna

Hosoda bugünkü hâline bir anda ulaşmadı. Kariyerinin ilk yıllarını Toei Animation'da televizyon ve seri yapımlarında deneyim kazanarak geçirdi. Bunların arasında sevilen bir Digimon kısa filmi ve hayranların üslubuyla hâlâ ayrı bir yere koyduğu uzun metrajlı bir One Piece filmi de vardı. Dönüm noktası, Studio Ghibli'de Howl's Moving Castle'ı yönetmek üzere seçilmesi ve ardından projeden ayrılması oldu. Ghibli'nin bünyesine katılmaya çok yaklaşması, onu içine çekmek yerine özgürleştirdi. Yeniden toparlandı, The Girl Who Leapt Through Time ile çıkış yaptı ve sonunda o günden beri uzun metrajlı filmlerini üreten Studio Chizu'nun kurucuları arasında yer aldı. Bu bağımsızlık önemli. Çünkü tekrar tekrar döndüğü meselelerin stüdyonun dayatmaları değil, yönetmenin kendi tercihleri olduğu anlamına geliyor. Filmden filme aynı temalar, aile, yokluk, dijital dünyanın sınırları, karşına çıktığında başkasının stüdyo üslubunu uygulayan bir profesyoneli değil, kendine ait bir dünya görüşü olan bir yönetmeni izliyorsun. Hosoda'nın imzası tamamen kendisine ait, bilinçli olarak oluşturduğu ve savunduğu bir imza.

Asıl Hikâye Her Zaman Aile

Fanteziyi bir kenara bıraktığında her Hosoda filmi, bir ailenin nasıl şekillendiğini anlatıyor. Wolf Children, bir kaybın ardından yarı kurt 2 çocuğunu tek başına büyüten genç bir anneyi izliyor ve aslında ebeveynliğin yorucu, görünmez emeğini konu alıyor. Mirai, küçük bir çocuğun yeni doğan kız kardeşi yüzünden çıkardığı öfke nöbetini kendi aile ağacında zamanda sıçrayarak yaptığı bir yolculuğa dönüştürüyor. The Boy and the Beast, evden kaçmış bir yetimi onu nasıl yetiştireceği hakkında hiçbir fikri olmayan aksi bir savaşçıyla bir araya getirip sıfırdan bir baba yaratıyor. En gösterişli eseri Belle bile yas tutan bir kızın ve aile içi şiddetin gizli kalmış bir mağdurunun etrafında dönüyor. Hosoda tekrar tekrar parçalanmış, birleşmiş ya da eldeki imkânlarla kurulmuş ailelere, çocuğunu tek başına büyüten ebeveyne, onun yerini alan kişiye, ortada olmayan babaya yöneliyor. Bu aile düzenlerini düzeltilmesi gereken trajediler olarak değil, gerçek hayatın sıradan ve yük taşıyan yapıları olarak görüyor. Alışılmışın dışındaki ailelere duyduğu bu empati, filmografisinin atan kalbi.

Duyguları Büyüten Dijital Dünyalar

Hosoda'nın imzasının diğer yarısı ise ağ dünyası. Summer Wars finalini, bir ailenin özel hayatındaki krizin bütün gezegeni ilgilendiren bir olaya dönüştüğü, rengârenk bir küresel platformda sahneliyor. Belle, bu fikri milyarlarca kişinin bulunduğu ve utangaç bir genç kızın süperstar bir şarkıcıya dönüştüğü U adlı sanal dünyayla yayın çağına uyarlıyor. Yönetmenin ilk dönem Digimon çalışmaları bile çocukları internetin kabloları üzerinden savaşa gönderiyordu. Eleştirmenler bunu bazen bir numara olarak görüyor ama bu dijital dünyalar hiçbir zaman soğuk değil. Onlar duyguları büyütüyor. Hosoda ağı, kişisel bir duyguyu devasa boyutlara taşımak için kullanıyor. Böylece akrabalarını internet üzerinden harekete geçiren bir büyükanne ya da yüzlerini görmediği bir kalabalığın önünde kendi sesini bulan bir kız, birer mite dönüşüyor. Gerçek dünya samimiyeti, sanal dünya ise görsel şöleni sağlıyor. İkisini birleştirmesi, hem aile içi hikâyeyi hem de büyük gişe filmlerine yakışır sahneleri aynı anda sunmasını sağlıyor. Neredeyse başka hiçbir yönetmen bunu denemiyor bile.

Dev Gişe Filmi Ölçeğinde Büyüme Hikâyeleri

Hosoda, görsel açıdan modern animenin en kolay tanınan renk paletlerinden birine sahip. Düz, parlak ve doğal gün ışığını, ışıl ışıl gökyüzü önündeki sade karakter tasarımlarını ve Japon yazına özgü dokuyu seviyor: ağustos böcekleri, nehirler, festival kalabalıkları. Filmleri geniş ve sabırlı planlarla nefes alıyor, ardından Summer Wars'taki çevrim içi savaş ve Belle'deki konser gibi yoğun, hareketli sahnelerle patlıyor. Bunlar sinema olayına dönüşecek ölçekte anlatılan büyüme hikâyeleri. Zamanda sıçramayı öğrenen bir kızın, dövüşmeyi öğrenen bir oğlanın, görünür olmayı öğrenen bir gencin küçük hikâyesi bile görkemli bir orkestrayla destekleniyor. Bu, kişisel hikâyelerin sakin olmak zorunda olduğu fikrinin bilinçli bir reddi. Hosoda, büyümenin sinema salonundaki en büyük perdeyi dolduracak kadar çarpıcı olduğunu savunuyor. Işığı, kalabalıkları ve yükselen müzikleri kullanış biçimi de bunu kanıtlamak üzere kurulmuş. Pek az yönetmen sıradan olanı bu kadar görkemli hissettirebiliyor.

Karşı Görüş: Duygusallık ve Aksayan Son Bölümler

Hosoda'nın ciddi eleştirmenleri var ve haksız da değiller. En sık görülen kusuru filmlerinin son bölümü. Belle göz alıcı bir sanal fantezi kuruyor, ardından pek çok kişinin ani ve ton olarak sarsıcı bulduğu gerçek dünyadaki bir kurtarma sahnesini aceleye getiriyor. The Boy and the Beast ikiye bölünüyor ve gerçekçi ilk yarısının hiç ihtiyaç duymadığı, kaotik ve doğaüstü bir finale savruluyor. Summer Wars ise olayların riskini durmadan yükseltiyor, ta ki bir aile içi çekişme bir şekilde bütün gezegeni tehdit edene kadar. Eleştirinin odağında aşırı duygusallık var: Büyük bir duygusal sonuca ulaşmak için olay örgüsündeki mantık açıklarını örttüğü, bazen yan karakterleri geri plana ittiği ya da fazla düzgün çözümlere yaslandığı söyleniyor. Bu haklı bir eleştiri. Ama iyi yaptığı şeyden ayrı düşünülemez. Hosoda kusursuz bir düzenden çok duygunun peşinden gidiyor ve duygu uğruna sınırları zorlamaya hazır bir sinemacı bazen fazla ileri gidebiliyor. En iyi işleri, özellikle Wolf Children, bu hamleyi başarıyla tamamlıyor. Daha zayıf filmleri ise hedefi tutturamıyor ama bunu çoğu kişinin denemeye bile cesaret edemeyeceği bir şeyin peşinden giderken yapıyor.

Ghibli Sonrası Dünyadaki Yeri

Hosoda ile Makoto Shinkai'yi, Japon uzun metrajlı animasyonunu Ghibli'nin ötesine taşıyan 2 yönetmen olarak yan yana koymak cazip gelebilir ama ikisi farklı yollardan gidiyor. Shinkai özlemin, hava olaylarının ve kavuşmaları zor aşkların peşinde. Hosoda ise ailenin ve onu birbirine bağlayan ağın peşinde. Ghibli çoğu zaman geçmişe, kırsal bir nostaljiye bakarken Hosoda gözünü bugüne, tek başına çocuk yetiştiren ebeveynlere, dijital kimliğe ve birleşmiş ailelere çeviriyor, fanteziyi de bunların içinde buluyor. Filmlerinin birer yadigârdan çok bugünden gönderilmiş haberler gibi hissettirmesinin sebebi bu çağdaşlık. Miyazaki'nin resimsi kusursuzluğuna belki hiçbir zaman ulaşamayacak ve bunu istiyor gibi de görünmüyor. Onun amacı farklı: Hayal edilebilecek en az gösterişli tür olan aile dramının, salondaki en büyük filme dönüşebileceğini kanıtlamak. Bu konuda büyük ölçüde başarılı oldu ve bunu kendi şartlarıyla, kendi stüdyosundan, keşfetmeyi hiç bırakmadığı aynı birkaç meseleyle yaptı.

Sıkça Sorulan Sorular