Büyülü Kız Animeleri Ay Savaşçısı’ndan Madoka’ya Nasıl Değişti?

Herkesin Hâlâ Kullandığı Yapı

Naoko Takeuchi’nin mangasından uyarlanan eserin, yönetmen Junichi Satou ve Toei Animation elinde aldığı biçimden başlayalım. Serinin nasıl kurulduğu, başlı başına bir argüman. Tokusatsu ve sentai türlerinin işleyen dilini ödünç alıyor: renklerle ayrılan bir ekip, dönüşüm ritüeli, isimleri haykırılarak yapılan saldırılar ve her hafta yenilecek yeni bir canavar. Sonra bütün bunları ortaokul öğrencilerine veriyor ve gündelik dertlerini ciddiye alıyor. Usagi Tsukino uyuyakalıyor ve sınavlardan çakıyor. Ami Mizuno ders çalışırken Rei Hino bir tapınakla ilgileniyor. Makoto Kino ve Minako Aino da dünyayı kurtarma mesaileri arasında tartışan, yemek yiyen ve Mamoru Chiba’ya gönül veren grubu tamamlıyor. Bu sahneler, olay örgüsünün devam etmesini beklediğimiz boş zamanlar değil. Bunlar, hikâyenin kızlardan korumalarını istediği hayatlar. Luna ve Artemis, konuşan kediler şeklinde akıl hocalığı yapıyor. Kulağa sevimli bir numara gibi geliyor ama bu tercih gerçek bir anlatı sorununu çözüyor: Seri, kızların üzerinde otorite sahibi bir yetişkin kullanmadan kendi dünyasının geçmişini ve kurallarını açıklayabiliyor. Ödevler ve kozmik tehlike aynı dramatik düzlemde yer alıyor, ikisi de sahte ya da gözden çıkarılabilir görülmüyor. Bu birleşim, ardından gelenlerin temel çerçevesi oldu. Sonraki her büyülü kız serisi ya bunu doğrudan kullandı ya da reddetmeyi kendi tasarımının bir parçası yaptı.

Karanlık En Başından Beri Vardı

Yaygın anlatı, sonraki bir yaratıcı yüzeydeki o sevimliliğe zarar verme cesaretini bulana kadar türün pastel renklerde kaldığını varsayıyor. Orijinal seriye yakından bakınca bunu savunmak zor. Queen Beryl ve Queen Metalia, bir haftalığına çıkıp geçen canavarlar değil. Onların hikâyesi, giderek daha çok can alan süregiden bir savaş. İntikam ve beyin yıkama, beden korkusu, reenkarnasyon ve bir bedeli olan sıfırlanmayla yan yana duruyor. Ay Savaşçısı bütün bunları ailece izlenebilecek bir yayın kuşağına taşıyor, çünkü o dönemde çocuk televizyonunun üzgün olmasına izin veriliyordu. Seri bu üzüntüyü asıl tonundan utanç verici bir sapma gibi görmüyor. Hikâyesini ona doğru inşa ediyor. İlk büyük hikâye akışının sonunu açık etmeyeceğim ama kimse bütün karakterlerin yaşananları gülüp geçerek atlatmasını beklemesin. Usagi matematik sınavından kalırken ve komedi tam da yapması gerekeni yaparken bile finalin etkisi, her canavarla biraz daha güçleniyor. Gündelik hayatın ayrıntıları acıyı ortadan kaldırmıyor. Ona tutunacak bir yer veriyor. Sonraki yapıbozumların büyülü kız animelerine sonuçları getirdiğini söylemek, genellikle izleyicinin hafızasındaki bir boşluğu ortaya koyuyor. Pek çok kişi 9 yaşından beri Ay Savaşçısı’na dönüp bakmadığı için renklerini, hikâyenin onlara gerçekte ne hissettirdiğinden daha net hatırlıyor.

Dönüşüm Sahnesi Serinin İnancını Ortaya Koyar

Bir büyülü kız serisi, her henshin sahnesinde güce nasıl baktığını anlatır. Bu sahneye tekrar kullanılan görüntüler deyip geçmek, tekrarın ne yaptığını gözden kaçırır. Kız aynı ritüeli gerçekleştirir ve her seferinde rolünü yeniden seçer. Bu da anı, hızlıca başka bir kıyafet giymekten çok bir tür ayine dönüştürür. Bir serinin tekrarlanan bu seçimi nasıl ele aldığını takip edersen türün büyük kısmını anlamaya başlarsın. Kill la Kill, ritüeli teşhir edilme ve utançla bir yüzleşmeye dönüştürüyor, sonra da yarattığı rahatsızlığı gidermeyi reddediyor. Little Witch Academia ise büyüyü pratik yapmaya ve başarısız olmaya yaklaştırıyor. Burada karakterleri ele veren anlar, hâlâ binemediğin süpürge ve herkesin önünde eline yüzüne bulaştırdığın büyü. Witch Hat Atelier ve Wandering Witch: The Journey of Elaina ise büyüye kuralları, çıraklık dönemi ve kariyere benzeyen bir yolu olan bir meslek gibi yaklaşıyor. Bu tercihlerin hiçbiri yüzeysel değil. Bir hikâyenin dönüşümün bedelini nerede ödettiği, gücün ne yapması gerektiğine inandığını gösteriyor. Ay Savaşçısı bu bedeli görev ve sevgi üzerinden belirliyor. Yapıbozumlar ise onu, şartlarını kimsenin yeterince dikkatle incelemediği bir pazarlığa dönüştürüyor. Yaklaşımları farklı olsa da hâlâ orijinal biçimin görünür kıldığı bir soruya cevap veriyorlar.

Türden Önce Seyirci Değişti

İzleyiciler büyüdü, anime endüstrisi de onları gece geç saatlere kadar takip etti. Bu geçiş, karanlıklaşmayı büyülü kız animelerinin sonunda olgunlaştığı iddiasından çok daha iyi açıklıyor. Cardcaptor Sakura, orijinal kalıptan sonraki doğal adımın nasıl göründüğünü gösteriyor. Daha fazla karanlığa yönelmedi. Biçimi inceltti, samimiyetini korudu, işçiliğini geliştirdi ve tehlikenin boyutunu bilinçli olarak insani bir ölçekte tuttu. Bir seri, seyircisinin bu dili zaten bildiğini varsayabildiğinde daha karanlık bir çeşitleme mümkün oluyor. Madoka, izleyicilerin genellikle ne vaat ettiklerini tanıyacağından emin olarak bir maskot, bir sözleşme ve bir kostüm sunuyor. Ardından bu aşinalığı onlara karşı kullanabiliyor. Etki, türün diliyle büyümüş bir seyirciye, neyin değiştiğini biri açıklamadan önce kuralların eğildiğini hisseden insanlara bağlı. Bu, bir türün ruh kazanmasından çok, izleyicilerinin ikinci bir dil öğrenmesine benziyor. Bir çocukla iki tür seriyi de izle, aradaki farkı görmek kolaylaşır. Biri kendi başına, kendi koşullarıyla tam anlamıyla etkisini gösterebilir. Diğeri ise gücünün büyük kısmını kaybeder, çünkü etkisi tanımaya dayanır ve tanımak da önceden deneyim gerektirir. Bu etki, konunun içinde yeni keşfedilmedi. Daha yaşlı bir seyircinin, tanıdık bir düzenin beklentilerine karşı kullanıldığını görmesinden doğdu.

Gerçek Bir Kırılmayı Savunan En Güçlü Argüman

Bu okumaya karşı güçlü bir itiraz var. Yapıbozum dalgasından sonra türün varsayılan kabulleri gerçekten tersine döndü. Samimi bir büyülü kız serisi artık samimiyetinin neden güveni hak ettiğini göstermek zorunda. Sevimli maskot şüpheyle karşılanıyor ve yalan söylemediğini kanıtlayana kadar da öyle kalıyor. Büyülü kız animeleri, tıpkı Neon Genesis Evangelion sonrasında mecha türünde olduğu gibi, kalıcı bir ironi katmanı kazandı. Yeni izleyiciler çoğu zaman bir tuzak bekleyerek geliyor ve bu beklenti, hikâye henüz hiçbir şey yapmadan masum bir kostümün ya da sözleşmenin anlamını değiştiriyor. Bu yapısal değişim orijinal seriden sonra geldi ve orijinalin kendisinde bulunmuyor. Bunların hepsi doğru. Anlaşmazlık, kimin ne için pay almayı hak ettiği konusunda. Bu tersine dönüş, türün başından beri neleri barındırabildiğini değil, seyircinin türü nasıl okuduğunu değiştirdi. Bir yapıbozum, mevcut bir samimiyetle beslenir, çünkü yıkmak için ihtiyaç duyduğu şeyi kendisi yaratamaz. Madoka’nın patlayıcı etkisi, ancak Ay Savaşçısı söylediklerinde samimi olduğu için mümkün. Çok daha sonra üretilen samimi eserler de kendileri için özür dilemeden başarılı olabilir. Kimse Little Witch Academia’yı gizli bir sürprizin ortaya çıkmasını bekleyerek izlemiyor ve serinin de böyle bir şey sunmaya ihtiyacı yok. İroni, seyircinin başlangıç noktasını değiştirdi ama eski yaklaşımı geçersiz kılmadı ya da içinin boş olduğunu göstermedi.

Bu Miras Bugün Nerelerde Karşımıza Çıkıyor?

Bu araçlar sonunda büyülü kız animelerinin dışına da çıktı. Bu da onların süsten ibaret değil, işlevsel bir tasarım olduğunu gösteriyor. My Hero Academia, kostümün kimliğe dönüştüğü ve dövüşlerin kişilerin kim olmayı seçtiğine bağlı olarak şekillendiği, renklerle ayrılmış bir karakter grubu kullanıyor. Yapısı sentai türünden gelirken duygusal mantığı büyülü kız hikâyelerine ait. Lycoris Recoil, iki kızdan oluşan bir ekibi ve görev düzenini bir iş yeri komedisinin içine gizliyor. Yona of the Dawn, başka bir hikâyenin asa verebileceği shoujo kahramanına bir yay veriyor. Revolutionary Girl Utena, bu soydan çıkan biçimsel açıdan en radikal eser olmayı sürdürüyor ve aynı kaynak koduyla yazılmış bir argüman gibi ilerliyor. Kunihiko Ikuhara’nın orijinal serinin en çarpıcı bölümlerinin birçoğunun hikâye panolarını hazırladığını öğrenince bu bağ daha az şaşırtıcı geliyor. Ay Savaşçısı’nın kendisi de durmadı. Sailor Moon Crystal alternatif bir yeniden anlatım sundu, Sailor Moon Eternal filmleri de sonraki bölümleri ileri taşıdı. Bu devam eserleri, çevrelerindeki hikâyeler farklı görünse bile başka yerlere taşınabilecek kadar uyumlu olduğu kanıtlanmış bir anlatı makinesinin parçalarını paylaşıyor. Yapıbozum tarafından öldürüldüğü söylenen bir tür, böylesine sağlıklı mirasçılar üretmeye devam etmezdi. Temel araçları da eski raflarının çok dışına çıkmış hikâyelerde karşımıza durmadan çıkmazdı.

Sıkça Sorulan Sorular