Anime Dünyanın Sonunu Getirmekten Neden Vazgeçemiyor?

Önce bomba vardı, ama her şeyi o açıklamıyor

Akira, sessiz bir ışık kubbesinin içinde bir şehri yerle bir ederek başlıyor. Bu görüntü anime dünyasının sınırlarını çoktan aştı. Filmi baştan sona hiç izlememiş insanların yaptığı müzik videolarında, oyunlarda ve gişe filmlerinde onun şok dalgasını görmek mümkün. Fist of the North Star benzer bir enkaza baktı ve onu ahlaki bir mücadele alanına dönüştürdü. Çorak dünyasında ayakta kalan tek kurum güç olmuş, merhameti ise sanki kimse onu savunan bir söz duymamış gibi savunmak gerekiyor. Terror in Resonance bu mirası metafor olmaktan çıkarıp tanıdık, günümüz Tokyo'suna taşıyor. Bariz bir nükleer okuma var ve kendi sınırları içinde doğru da. Ortadan kaybolan şehir silüetlerini, zehirli havayı ve gün saymaktan başka yapacak şeyi kalmayan hayatta kalanları açıklıyor. Ama fikrin neden bu kadar kalıcı olduğunu açıklamıyor. Başka ülkelerin gelenekleri de tarihlerinde felaketler taşıyor, fakat onlar dünyanın sonunu komediye, aşka ve çocuk programlarına aynı rahatlıkla taşıyan 3 kuşak hikâye anlatıcısı yetiştirmedi. Tarihsel kaynak görsel dili açıklıyor. Ama animenin bu dile neden sürekli yeni kullanım alanları bulduğunu tek başına açıklayamıyor.

Kıyamet içe döndü

Yıkım karakterlerin dışından gelmeyi bıraktığında büyük bir değişim yaşandı. Neon Genesis Evangelion, sonu insanın içinde yaşanan bir olay olarak sunuyor. Fiziksel felaket neredeyse bir çocuğun reddedişinin yan ürünü gibi hissettiriyor ve hikâyenin en sert uzun metrajlı versiyonu, dünya altında parçalanırken kıyameti bir terapi seansına dönüştürüyor. Serial Experiments Lain aynı hamleyi daha da ileri taşıyor. Gerçeklik öyle yavaş çözülüyor ki işte burada koptu diyebileceğin tek bir kare yok. Texhnolyze ise bu yaklaşımın nihai örneği ve Madhouse'un televizyonda yayınladığı en tavizsiz yapım. Yönetmen koltuğunda Hiroshi Hamasaki var. Senaryoyu Chiaki Konaka yazıyor, karakterleri Yoshitoshi ABe tasarladı, müzikleri Hajime Mizoguchi besteliyor ve şarkıları Gackt söylüyor. Bu akıl almaz yetenek birikimi, tek ve kesin bir olayla asla yıkılmayan yeraltı şehri Lux'a odaklanıyor. Şehir sadece tükenip gidiyor. Ichise adında bir ödül dövüşçüsü sakat bırakılıyor ve makine uzuvlarla yeniden yaratılıyor. Ardından Oonishi'nin örgütünün bir parçası olurken her şeyin nereye varacağını şimdiden görebilen Ran, yaşananları kenardan izliyor. 2 cour süren animenin açılış kısmında neredeyse hiç konuşma yok. Bu sessizlik, yapımın çöküşe bakışını ortaya koyuyor: Bir dünyanın sonunun gelmesi için hiçbir şeyin patlaması gerekmiyor.

Dünyanın sonu, yetişkinlerin yanılmasına izin veriyor

Duygusallığı bir kenara bıraktığında anime kıyameti bir tür alan açma işlemine benzemeye başlıyor. Yetişkinler ve kurumlar sahneden çekiliyor. Hayatın nasıl işlediğine dair miras alınan anlayış da onlarla birlikte gidiyor ve hayatta kalanlar, yol gösterecek kurallar olmadan bir ahlak anlayışı geliştirmek zorunda kalıyor. Attack on Titan ilk bölümlerinde kendini türünün son örneği sanan, surlarla çevrili bir insanlığı anlatıyor. Sonunda surların, önceki kuşaktan devredilmiş bir yalan olduğu ortaya çıkıyor. The Promised Neverland'de çocuklar, cennet gibi yuvalarının bir çiftlik olduğunu keşfediyor. From the New World, kırsal bir uzak gelecek hayal ediyor, ardından görünürdeki huzurunu korumak için gereken dile getirilemez şeyi gösteriyor. Dr. Stone bütün bunları çıkış noktasıyla açıkça dile getiriyor. İnsanlık taşlaşmış ve medeniyet yok olmuş, dolayısıyla animenin asıl işi bir taş devri laboratuvarı ve büyük bir neşeyle medeniyeti temel ilkelerden yola çıkarak yeniden kurmak. Devilman Crybaby aynı işlemi hızlandırılmış çekimde yapıyor. Kurumlar çürümeye bile vakit bulamadan bir gecede azgın bir kalabalığa dönüşüyor. Bu yapımların tınıları birbirinden çok farklı, ama aynı mekanizmayı kullanıyorlar. Önce odayı boşaltıyorlar. Karakterlerin açılan alanda ne inşa etmeyi seçtiği, eski kuralların yaşatılmayı hak edip etmediğini gösteriyor.

En güçlü itiraz: Bir kostüm olarak kıyamet

Bütün bunlara karşı haklı bir itiraz var: Kıyamet bazen bir felsefe değil, kolaylık sağlıyor. Çok az kurgu fikri bu kadar verimli işliyor. Yıkılmış bir dünya, yazara polisin artık önem taşımadığı boş bir harita sunuyor. Gençler fazla açıklama gerektirmeden silah taşıyıp önem kazanabiliyor, toplumsal hiyerarşi de hikâyenin istediği gibi yeniden çizilebiliyor. Riskler hazır geliyor. Guilty Crown, yıkılmış ve karantinaya alınmış Japonya'sını, seçilmiş kişi olmanın getirdiği güç fantezisinin üstüne bir ceket gibi giyiyor. Darling in the Franxx'te Dünya büyük ölçüde olay örgüsü öyle gerektirdiği için ölü. Bu eleştiri yerini buluyor ve onu reddetmek için türün orta karar örneklerinin çoğunu görmezden gelmek gerekir. Asıl işe yarayan ölçüt, ertesi gün ne olduğu. Cowboy Bebop harap olmuş Dünya'yı arka planda bırakıyor ve zaten başka bir şey yaptığını da iddia etmiyor. O, köşesinde bir harabenin bulunduğu caz esintili bir kara film. Trigun kıtlığı hikâyesinin temel unsuru yapıyor, böylece bir çöl gezegeninde pasifist olmanın gerçek bir bedeli oluyor. Nausicaa of the Valley of the Wind ise zehirlenmiş dünyasını aksiyona bahane etmek yerine merkeze koyuyor. Animenin enkaza karşı kesinlikle bir eğilimi var. En güçlü yapımları ayıran şey, enkazın neleri değiştirdiği.

Kıyamet şaka yapmayı öğreniyor

Komedi, türün geçirdiği en yeni dönüşüm ve tükenmişlikten çok özgüvene işaret ediyor. Zom 100 salgını bir özgürleşme olarak ele alıyor. Dünya sona eriyor ve genç bir adam, hayatını zaten tüketmekte olan işinden sonunda hayatını geri alıyor. Şakanın keskin bir yanı var, çünkü eski rutini gerçek kıyamet gelmeden önce de kıyameti andırıyordu. Apocalypse Hotel, konukları gelmeyi bıraktıktan çok sonra bile kusursuz hizmet standartlarını koruyor. İşine inatla bağlı kalmasında zarafete yakın bir şey var. Nyaight of the Living Cat salgını düpedüz absürt bir kurguya dönüştürüyor. Zombie Land Saga bir şaka olarak başlıyor, sonra yavaş yavaş yarım kalmış bir hayata ikinci bir şans bulmanın hikâyesine dönüşüyor. Bunlar geleneğin dışında duran parodiler değil. Aynı meseleye, kendilerinden önce gelen ciddi yapımların nadiren kullandığı bir açıdan yaklaşarak onu genişletiyorlar. Karakterleri, izleyiciler gittikten ve sonucu değerlendirecek kimse kalmadıktan sonra neyi yapmaya devam etmenin değerli olduğuna karar vermek zorunda. Texhnolyze bu sorunu ciddi bir yüzle ortaya atıyor ve hiçbir teselli sunmuyor. Kusursuzca katlanmış havlularla dolu bir otel ise aynı soruyu gülümseyerek sorup yine de ciddiyetini koruyabiliyor.

Anime yıkıntıların arasında ne buluyor?

Bu sanat dalına nihilist demek, bu hikâyelerin mutlak sıfır noktasında ne kadar nadir bittiğini gözden kaçırıyor. Çoğu geride bir tohum bırakıyor. Gurren Lagann, Texhnolyze ile aynı çıkış noktasından başlamasına rağmen umutsuzluğa animenin en gür sesli yanıtını veriyor. İnsanlık yeraltında bir çukurda yaşıyor ve gökyüzü bir söylentiye dönüşmüş. Hikâyelerden biri yukarıya doğru yol açıyor ve durmak bilmiyor. Diğeri devam etmek için hiçbir neden kalmayana kadar aşağıda kalıyor. Wolf's Rain, dünyanın yeniden başlayacağı anlayışıyla ölmesine izin veriyor. Nausicaa yeşil bir filizle bitiyor. Evangelion'ın en karamsar yorumunda bile sahilde 2 insan kalıyor ve hayatta olmaları hâlâ bir anlam taşıyor. Texhnolyze büyük istisna. Gücünü, bu geleneğin normalde karakterlerine o tohumu verdiğini bilirken yapımın onu bilerek esirgemesini izlemekten alıyor. Bu ret, gelip geçici bir ruh hâlinden çok bir ifade olarak okunuyor. Anime, bir bilim insanının kontrol deneyi yapmasına benzer bir nedenle dünyanın sonunu getiriyor. İncelenen şeyin çevresindeki her şeyi kaldırdığında onu ayakta tutanın hangi parça olduğunu sonunda görebiliyorsun.

Sıkça Sorulan Sorular