# Prenses Mononoke İncelemesi: Miyazaki'nin Kimsenin Kötü Olmadığı Destanı

Bazı filmler sana huzur verir. Prenses Mononoke onlardan biri değil. Hayao Miyazaki'nin geniş kapsamlı dönem destanı, lanetli genç bir prensi başlatmadığı ve kazanamayacağı bir savaşın ortasına bırakıyor: bir yanda demire ve ilerlemeye aç insanlar, diğer yanda yok olmamak için savaşan kadim orman tanrıları. Bu, Studio Ghibli'nin açık ara en şiddetli ve ahlaki açıdan en tavizsiz filmi, hatta büyük ihtimalle en iyisi. Burada kötü karakterler yok, yalnızca hayatta kalmak için gerekeni yapan insanlar ve tanrılar ile tek silahı nefret etmeyi reddetmek olan bir kahraman var. Aradan onlarca yıl geçse de hâlâ görkemli bir başarı: büyüleyici, acımasız ve diğer bütün gişe filmlerinin vadettiği tertemiz ahlaki çözümü önüne koymayı reddediyor. En net yargım şu: Bu, Miyazaki'nin başyapıtı ve sinema sanatının şimdiye kadar ortaya çıkardığı en iyi filmlerden biri.

## Kısa cevaplar

### Prenses Mononoke zaman ayırmaya değer mi?

Evet. Hozuna'nın verdiği 9.4, hem ormanın hem de Demir Kasabası'nın davasını ortaya koymasına izin veren, görkemli animasyon ve Joe Hisaishi'nin müzikleriyle desteklenen sert ve güzel bir fantastik hikâyeyi yansıtıyor. Çok sayıdaki taraf ve durmak bilmeyen tempo, ilk izleyişi zorlayıcı hâle getirebilir.

### Bu filmi en çok kimler sever?

Karmaşık bağlılıkların, şaşırtıcı orman ruhlarının ve San kadar güçlü bir kadın kahramanın yer aldığı yetişkinlere yönelik fantastik hikâyeler istiyorsan kendini evinde hissedersin. Yumuşacık, iç ısıtan bir Ghibli filmi arıyorsan bunu geç: kopan uzuvlar, beden korkusu ve ardı arkası kesilmeyen çatışmalar bu yolculuğu epey çetin kılıyor.

### Prenses Mononoke'ye nereden başlamalıyım?

Doğrudan filmle başla. Açılışta lanetli prens Ashitaka'nın köyünden batıya doğru yola çıkması, yeni izleyicilerin Demir Kasabası ile orman arasındaki mücadeleye girmesini sağlıyor. Ortaya çıktıkça tarafları takip et; sayıları epey fazla.

- **[Rüzgarlı Vadi](https://hozuna.com/tr/anime/nausicaa-of-the-valley-of-the-wind)**: Rüzgarlı Vadi de Miyazaki'nin tehdit altındaki ekosistemlere duyduğu ilgiyi ve çatışmanın ortasında barış arayan bir başkahramanı paylaşıyor. Yıkıntılar içindeki geleceği, Mononoke'nin tarihi Japonya'sından çok farklı hissettiriyor.
- **[Moribito: Guardian of the Spirit](https://hozuna.com/tr/anime/moribito-guardian-of-the-spirit)**: Moribito: Guardian of the Spirit, zengin bir hayal gücüyle yaratılmış ruhlar dünyasını ayakları yere basan aksiyon ve çatışan insani çıkarlarla bir araya getiriyor. Bir dizi olarak ilerlediği için daha sakin karakter anlarına da geniş yer ayırıyor.

## Hikâye ve Konu

Yok olmakta olan Emishi halkının son prensi Ashitaka, köyünü kurtarmak için bir tanrıyı öldürür: etine saplanmış bir demir top yüzünden kıvranan şeytani solucanlardan oluşan bir kütleye dönüşmüş bir yaban domuzu tanrısını. Bu zafer ona her şeyine mal olur. Koluna yayılan bir lanet, ona korkunç bir güç verirken kendisini yavaş yavaş öldürmektedir. Sürgüne gönderilen Ashitaka, bu demirin kaynağını ve belki de bir çare bulmak için batıya doğru yola çıkar. Karşısına, güçlü ve etkileyici Leydi Eboshi'nin yönettiği kale gibi bir demirhane olan Demir Kasabası çıkar. Kasabanın fırınları çevresindeki ormanı durmadan yutmaktadır. Orman, hayvan tanrıları ve kurtlar tarafından büyütülmüş, Eboshi'nin ölmesini isteyen insan kızı San aracılığıyla karşılık verir. Miyazaki bunların hiçbirini basitleştirmeyi kabul etmez. Eboshi hastalara ve dışlanmışlara sığınak sağlar; tanrılar asil varlıklardır ama öfkeden akıllarını yitirmektedir. Ashitaka'nın amacı kazanmak değil, 'nefretten arınmış gözlerle görmek', haklı gerekçeleri olan iki tarafın arasında durup bir şekilde birbirlerini yok etmelerini engellemektir. Konusu bir fantastik macerayı andırır, fakat film bir trajedi gibi ilerler.

![Ashitaka alacakaranlıkta, dumanların yükseldiği surlarla çevrili bir demirhane kasabasının kapılarına varıyor.](https://hozuna.com/blog/art/review/princess-mononoke-review--irontown.db05ced7.webp)

*İşin sırrı, kimsenin kötü olmaması: hem ormanın hem de demirhanenin haklı gerekçeleri var.*

## Karakterler

Filme adını veren 'Mononoke' San, kendisine asla prenses demezdi. O, animenin en yırtıcı kadın kahramanlarından biri: yabani, öfke dolu ve kurtların yanında kendi türünün yanında olduğundan daha rahat. Ashitaka hem onun zıddı hem de aynası, olağanüstü sakinliği sıradanlıktan değil, zor kazanılmış bir disiplinden gelen genç bir adam. Aralarındaki aşk, adına aşk denebilirse, hiçbir zaman derli toplu bir sonuca varmaz ve film bundan güç kazanır. Asıl sürpriz ise tüm animasyon dünyasının en karmaşık karşıt karakterlerinden biri olan Leydi Eboshi: toplumun dışına itilmişleri silahlandıran ve kutsal olanı gözünü bile kırpmadan yerle bir eden ilerici bir despot. Çevrelerinde unutulmaz karakterler dolaşır: devasa kurt tanrıça ve San'ın evlatlık annesi Moro; neşeyle ahlak tanımayan keşiş paralı asker Jigo; kendi türünü katliama sürükleyen yaşlı yaban domuzu tanrısı Okkoto. Kodama adı verilen, sessiz ama tıkırtılar çıkaran küçük ağaç ruhları bile anında ikonikleşir. Burada kimse bir tipten ibaret değil. Herkes makul bir şey istiyor ve onları birbirinin boğazına sarılmaya iten de tam olarak bu makul istekler.

## Animasyon ve Ses

Bu film, Ghibli'nin el çizimi ustalığının mutlak zirvesi. Benek benek ışığı, yosunu ve suyu neredeyse bir ibadet sabrıyla resmedilen orman nefes alıyor. Ardından stüdyonun animasyona taşıdığı en sarsıcı aksiyon sahnelerinden bazıları patlak veriyor: kol koparan oklar, arazinin üzerinde kaynayarak yayılan tanrılar ve doruk noktasında saf, sıvı bir dehşete dönüşüm. Söylenene göre Miyazaki filmin karelerinin şaşırtıcı derecede büyük bir kısmını bizzat elle düzeltmiş. Bu emek, dörtnala koşan her adımın ve yere düşen her bedenin ağırlığında hissediliyor. Gündüzleri dingin bir geyik tanrısıyken alacakaranlıkta yıldızlarla benekli, devasa Gece Gezgini'ne dönüşen Orman Ruhu Shishigami, gerçekten hayranlık uyandıran bir tasarım. Bir de Joe Hisaishi'nin müzikleri var; belki de Miyazaki için yaptığı en iyi çalışma. Kayıp duygusuyla sızlayan, yükselen ve ağıt havasındaki ana tema, savaş davullarına ve sessiz hayranlık anlarına eşlik ediyor. Senaryosunu romancı Neil Gaiman'ın yazdığı İngilizce versiyon, alışılmadık ölçüde edebi ve özellikle bulup izlemeye değer. Ses ve görüntü bir bütün olarak çalışıp Orta Çağ Japonya'sındaki bir ormanı yeryüzündeki son kutsal yer gibi hissettiriyor.

![San, ormanın benek benek ışığı altında yosunlu bir kökün üzerine çömelmiş, hareketsizce izliyor.](https://hozuna.com/blog/art/review/princess-mononoke-review--canopy.260d4878.webp)

*El çizimi doğanın en sabırlı hâli: orman, kendine özgü hava koşulları olan bir karakter gibi ele alınıyor.*

## Temalar ve Onu Farklı Kılanlar

'Doğaya karşı sanayi' hikâyelerinin çoğu, kötüsü açıkça belli olan ahlak dersleridir. Prenses Mononoke bu kalıbı yakıp kül ediyor. Evet, bu ekolojik bir film, hatta belki de animasyona aktarılmış en tutkulu örneği. Ama Miyazaki ne doğayı romantikleştirmeyi ne de ilerlemeyi şeytanlaştırmayı kabul ediyor. Orman tanrıları görkemli ve yok olmaya mahkûm; öfkeleri de Ashitaka'yı lanetleyen şeytani yozlaşmanın aynısına dönüşüyor. Demir Kasabası'nın ormanı yok etmesi gerçekten canavarca, ama kasaba aynı zamanda gözden çıkarılmış insanların ve engellilerin karınlarını doyurup onurlarıyla yaşadığı bir sığınak. Filmin radikal hamlesi, bu iki gerçeğin aynı anda doğru olduğunda ısrar etmesi. Film, cennete dönüş olmadığını, ilerlemenin de insana temiz bir vicdan sunmadığını savunuyor. Geriye yalnızca bir arada yaşamanın yorucu emeği kalıyor. Köklerini Şinto animizminden alan ve Japonya'nın Muromachi döneminde sanayiye doğru sarsıntılı yönelişini arka plana koyan film, tanrıları, insanları ve toprağı yaralı bir sistemin parçaları olarak ele alıyor. Kolay bir arınma sunmayı reddetmesi, onu animasyon olsun olmasın neredeyse bütün fantastik destanların üzerine taşıyan şey. Sana kendini iyi hissettirmek istemiyor. Dürüstçe düşünmeni istiyor.

## Güçlü ve Zayıf Yanları

Filmin güçlü yanları neredeyse akıl almaz: tutarlı ve yetişkinlere hitap eden bir ahlaki bakış, eşsiz bir ustalık ve her biri daha sıradan bir filmi tek başına sırtlayabilecek bir kadın kahramanla karşıt karakter. Destan sıfatını gerçekten hak eden nadir eserlerden biri. Ama Mononoke kusursuz değil ve aksini iddia etmek ona iyilik etmez. Hem anlatı hem de tema bakımından yoğun ve tarafların çokluğu (Emishi, kurtlar, yaban domuzları, maymunlar, samuraylar, Jigo'nun avcıları ve Demir Kasabası'na rakip beyler) ilk kez izleyen birini bunaltabilir. Temposu hararetli ve dur durak bilmez; Totoro veya Ruhların Kaçışı'nı bu kadar yumuşak kılan sessiz, nefes aldıran aralar burada pek yok. Ashitaka, taşıdığı tüm ahlaki ağırlığa rağmen bazen bir insandan çok bir ilke gibi, herkesin etrafında döndüğü hareketsiz bir merkez gibi gelebilir. Sonu tematik olarak mükemmel olsa da hikâyenin kozmik ölçekteki meselelerini bazı izleyicilerin isteyeceğinden daha hızlı çözüyor. Şiddet de hafife alınacak gibi değil: kopan uzuvlar, fışkıran kan ve sahici beden korkusu var. Bu, Ghibli'nin iç ısıtan filmleri anlamında bir çocuk filmi değil; öyle bir beklentiyle başlamak filmden hızla uzaklaşmanın en kolay yolu.

## Son Karar

Prenses Mononoke, animasyonun 'sadece bir çizgi film' olmaya tek bir taviz bile vermeden trajedinin, felsefenin ve ahlaki karmaşıklığın bütün ağırlığını taşıyabileceğini kanıtlıyor. Miyazaki burada güvenlik ağı olmadan çalışıyor; Ghibli külliyatındaki her şeyden daha öfkeli, daha kanlı ve daha iddialı bir işe girişip hedeflediklerinin neredeyse tamamını başarıyor. Biraz fazla dolu bir final bölümü ve zaman zaman saf bir simgeye dönüşen kahraman, neredeyse kusursuz bu bütündeki tek gerçek pürüzler. Geri kalan her şey bir başyapıt: animasyon, müzikler, bir kötü karakter belirlemeyi reddetmesi ve merhametin bir disiplin olduğu konusundaki ısrarı. Yetişkin olarak yalnızca bir Studio Ghibli filmi izleyeceksen bu olsun. Verdiğim 94 cömertlikten değil; bu film, sanatın yapabileceklerinin sınırlarında dolaşıyor ve yalnızca zahmetsizce akmasını engelleyen yoğunluğu yüzünden puan kaybediyor. Mutlaka izlenmeli.

## Sıkça Sorulan Sorular

### Prenses Mononoke izlemeye değer mi?

Kesinlikle. Şimdiye kadar yapılmış en büyük animasyon filmlerinden biri ve Studio Ghibli'nin en önemli başarılarından biri olarak görülüyor. Seni bir yetişkin olarak gören, gerçek bedelleri olan ve kolay cevaplara sığınmayan bir animasyon istiyorsan mutlaka izlemelisin.

### Studio Ghibli'ye yeni başlayanlar için uygun mu?

Olağanüstü bir Ghibli filmi ama stüdyoya en yumuşak giriş noktası değil. Ghibli'yle yeni tanışıyorsan ve önce o sıcacık büyüsünü yaşamak istiyorsan Komşum Totoro veya Ruhların Kaçışı gibi bir filmle başla. Daha karanlık, yoğun ve çok daha şiddetli bir şeye hazır olduğunda Mononoke'ye geç.

### Prenses Mononoke'yi yasal olarak nereden izleyebilirim?

Prenses Mononoke, ABD'de Max üzerinden izlenebiliyor ve ABD dışındaki birçok bölgede Netflix'te mevcut. Erişim ülkeden ülkeye değiştiği için yaşadığın yerde hangi platformda olduğuna bak.

### Film tek başına izlenebilir mi?

Evet. Prenses Mononoke, devam filmi veya öncesini anlatan bir filmi olmayan, kendi başına tamamlanmış bir uzun metraj. İzlemen gereken bir sıra da yok. Hiçbir ön bilgiye ihtiyaç duymadan tek oturuşta hikâyenin tamamını izleyebilirsin.

### Çocuklar için uygun mu?

Küçük çocuklar için uygun değil. Animasyon olmasına rağmen açık şiddet sahnelerinin (kopan uzuvlar, kan ve rahatsız edici beden korkusu) yanı sıra savaş, nefret ve ölüm gibi ağır temalar içeriyor. En çok gençlere ve yetişkinlere uygun; daha büyük çocuklar için ebeveynin değerlendirmesi belirleyici olabilir.

### Bu filmi çok sevdiysem sırada ne izlemeliyim?

Miyazaki'nin savaş ve doğa üzerine daha fazlasını görmek istiyorsan Rüzgarlı Vadi bariz bir seçim. Ghibli filmleri arasında Ruhların Kaçışı da benzer bir mitolojik ihtirasa sahip. Gözünü budaktan sakınmayan trajedisini sevenler ise Ateşböceklerinin Mezarı'na bayılabilir.

## İlgili İçerikler

- [Where to watch Prenses Mononoke](https://hozuna.com/tr/anime/princess-mononoke)